zsrr (strona 2 z 3)

Swietłana Stalina urodziła się w 1926 r. Była córką drugiej żony dyktatora, Nadieżdy Alliłujewej. Gdy była mała, jej ojciec rządził już sowieckim imperium. Ją nazywano "Księżniczką Kremla". Z relacji Swietłany wyłania się jednak inny obraz. Dzieci radzieckich dygnitarzy głównie bardzo dużo się uczyły. Stalin nie pozwalał na żadne ekstrawagancje, jak np. zagraniczne ubrania czy kosmetyki.

Dzisiejsze Borne Sulinowo i położone niedaleko Kłomino, przed wojną odpowiednio Gross-Born oraz Westfalenhof, były tajnymi ośrodkami wojskowymi III Rzeszy. Na pobliskim poligonie ćwiczyły m.in. jednostki Africa Korps. To z tego miejsca we wrześniu 1939 r. ruszyła jedna z fal uderzeń na Polskę. (km)

Trudno uwierzyć, ale do lat 60 XX w. Jezioro Aralskie było czwartym największym jeziorem na świecie. Wtedy jednak wdrożono plan. Władze ZSRR postanowiły odprowadzić wodę z dwóch zasilających jezioro rzek.

Wszyscy słyszeli o Concorde, czyli o ponaddźwiękowym samolocie pasażerskim produkcji francusko-brytyjskiej. Niewielu jednak wie, że rok przed nim powstała w ZSRR bardzo podobna maszyna. Nazywano ją "Concordski". Tu-144 został stworzony przez biuro konstrukcyjne Tupolewa i był łudząco podobny do zachodniego odpowiednika. Na paryskim Air Show w 1971 r., gdzie pokazano Tu-144, przykuł uwagę. Posądzano Rosjan, że "Concordski" jest plagiatem, że plany z Francji musieli wywieźć rosyjscy szpiedzy. Z drugiej strony to właśnie Rosjanom udało się wtedy dokonać m.in. pierwszego lądowania sondą na Marsie. Niestety szybko okazało się, że Tu-144 to spektakularna porażka. Dwa lata po premierze na Air Show, "Concordski" pojawił się we Francji drugi raz. Doszło wtedy do katastrofy. Maszyna rozleciała się w powietrzu. Zginęło 6 osób na pokładzie i 8 na ziemi. Później pojawiła się nawet teoria spiskowa, jakoby T-144 rozbił się, bo próbował uniknąć zderzenia z myśliwcem Mirage. 9 lat po pierwszym oblocie Tu-144 jednak rozpoczął loty pasażerskie. Wtedy szybko okazało się, że maszyny często się psują, a zużycie paliwa powoduje, że loty są bardzo drogie. Pasażerowie chcąc się porozumieć musieli pisać do siebie na kartkach, bo hałas wewnątrz był tak duży. W 1978 r. samolot zapalił się pod Moskwą. Maszyna lądowała awaryjnie. Zginęło dwóch inżynierów lotnictwa. Ta druga katastrofa, podczas lotu doświadczalnego, była gwoździem do trumny idei ponaddźwiękowego Tu. I nawet nie chodzi tu o zakaz przeprowadzania lotów pasażerskich, a o brak zainteresowania władz. Koniec Tu-144 nastąpił ostatecznie w 1984 r. Powstało 16 maszyn. Ostatni przelot odbył się dzięki NASA w 1999 r.

Od 8 lat czarnobylska Strefa Wykluczenia przyciąga turystów, którzy chcą poczuć dreszczyk emocji. W końcu to z tego miejsca, 33 lata temu, poleciała w Europę chmura radioaktywnego opadu. Czarnobylskie lasy, oprócz elektrowni jądrowej, w której doszło do katastrofy, kryją jeszcze jedno dziedzictwo zimnej wojny o o wiele bardziej złowrogiej i tajemniczej reputacji. Mowa o radarze Duga, który nazywany jest również Okiem Moskwy. Instalacja służyła do wykrywania nadlatujących nad terytorium ZSRR pocisków z głowicami nuklearnymi. Budowę potężnej konstrukcji, która sięga 150 m wysokości i prawie 700 m długości, rozpoczęto w 1972 r. Duga był objęty ścisłą tajemnicą. Na radzieckich mapach widniał w tym miejscu obóz dla dzieci. Już nawet po katastrofie jądrowej, kiedy amerykański dziennikarz zapytał swojego oficjalnego przewodnika czym jest ta potężna konstrukcja, którą widać na horyzoncie, usłyszał, że to niedokończony hotel. Duga rozpoczął pracę w 1976 r. Wtedy po raz pierwszy świat usłyszał dziwny dźwięk, który pochodził z nadajników. Jak grzyby po deszczu zaczęły wyrastać teorie spiskowe. Jedna z nich głosiła, że "sygnał" może zmieniać ludzkie zachowanie i niszczyć komórki mózgowe. Szalone teorie nabierały tempa, bo ZSRR żadnej z nich nie zaprzeczał. Oficjalnie był tam przecież obóz. Choć ZSRR dawno upadł, a Duga jest żałosnym tego symbolem, to szczegóły na temat działania radaru wciąż owiane są tajemnicą. Na przykład nie wiadomo ile dokładnie kosztował, choć niektórzy sądzą, że nawet dwa razy tyle co sama elektrownia. Po katastrofie w elektrowni radar został wyłączony, by chronić jego elektronikę przed uszkodzeniem na skutek promieniowania. W 1988 roku okazało się, że właśnie z tego powodu radar już działać nie będzie.

Dzięki odtajnionym dokumentom CIA, dr Grzegorz Kiarszys z Uniwersytetu Szczecińskiego wykrył nieznane dotąd elementy radzieckich baz atomowych na terenie Polski. Chodzi o trzy duże składy broni, które powstały w 1969 r.: Templew, Brzeźnica-Kolonia i Podborsk. Okazało się na przykład, że obiekty, które objęte były ścisłą tajemnicą do l. 90. ubiegłego wieku, wcale nie były perfekcyjnie zakamuflowane. Budynki, drogi, a nawet lądowiska są świetnie widoczne. Archeolog wykorzystał do badań także lotnicze skanowanie laserowe. Dzięki temu wykrył m.in rowy strzelnicze i schrony aut do transportu głowic. Teraz tych elementów baz gołym okiem już nie widać. Dr Kiarszys dzięki archiwalnym zdjęciom i rozmowom dowiedział się, że w bazach żołnierze żyli z rodzinami. Zakładano ogródki warzywne, w drewnianych szopach trzymano zwierzęta, tworzono również przedszkola. Archeolog odkrył także, że wbrew temu, co mówił ponad 20 lat temu generał Wiktor Dubynin, w bazach najprawdopodobniej nigdy nie były składowane głowice nuklearne. Świadczą o tym wyniki pomiaru promieniowania. Jeśli głowice znajdowały się kiedykolwiek w bazach, to ochrona radiologiczna musiała być idealna. Dr Grzegorz Kiarszys wyniki wszystkich swoich badań zamierza opublikować w 2019 roku.

Zimnowojenna rywalizacja zbrojeniowa między ZSSR a USA zrodziła jeden z najbardziej szalonych pomysłów na broń. "Kret bojowy" był jednym z tajnych projektów Związku Radzieckiego. Wielki podziemny pojazd, na przodzie którego znajdował się świder, miał podkopywać się pod teren przeciwnika. Wg projektu, kret bojowy był zasilany atomowo, a powłoka zewnętrzna była zrobiona z tytanu. Miał mieć 4 metry średnicy, 35 m długości, poruszać się z prędkością 7 km na godzinę i zabierać na pokład 20 osób. Plan ataku był następujący: z terenu ZSSR do USA kret bojowy miał zostać przetransportowany łodzią podwodną. Z wód przybrzeżnych miał przewiercić się w głąb lądu i zdetonować głowice atomowe. Podobno Rosjanom udało się zbudować prototyp kreta bojowego. Testowano go w różnych regionach geologicznych. Choć maszyna z łatwością wgryzała się w twardą skałę gór Ural, z niewiadomych przyczyn nagle eksplodowała. Załoga obsługująca kreta zginęła, a szalony projekt trafił do lamusa.

ZSRR w 1957 roku zbudował na Krymie super tajną bazę atomowych okrętów podwodnych. Obiekt w Bałakławie był dla wojska bardzo ważny zwłaszcza podczas zimnej wojny. Baza powstała na polecenie Józefa Stalina. Teoretycznie była niezniszczalna. Tajne doki i korytarze były osłonięte powłoką z betonu i stali, zdolną do przetrwania bezpośredniego uderzenia nuklearnego o sile do 100 kiloton. Baza w Bałakławie była bardzo mocno eksploatowana przez cały okres zimnej wojny.

- Wolały śmierć, niż służbę w szeregach najeźdźcy - mówi przedstawiciel rządu Ukrainy w Republice Autonomicznej Krymu, Borys Babin. Skomentował w ten sposób śmierć delfinów, które stacjonowały w jednostce wojskowej koło Sewastopola. Ale zacznijmy od początku. Wszytko zaczęło się jeszcze w czasach ZSRR. Wtedy zaczęto bojowe szkolenie delfinów. Po upadku Związku, zwierzęta przeszły w ręce Ukraińców. Ukraińska armia opiekowała się nimi aż do 2014 roku, kiedy to Rosja anektowała Krym. Zdaniem Babina Rosjanie źle opiekowali się delfinami, a one same podjęły strajk głodowy. Jak było dokładnie, nie wiadomo. Wiadomo jednak, że te ssaki są wyjątkwo lojalne i inteligentne. Zdarzały się przypadki, że pozbawione opiekuna, do którego są przywiązane, przestawały oddychać.

26 września 1983 r. Stanisław Pietrow, podpułkownik Armii Radzieckiej pełnił służbę jako oficer dyżurny w centrum wczesnego ostrzegania pod Moskwą. W nocy system OKO zaalarmował o starcie pięciu rakiet balistycznych z USA. Gdyby Pietrow podjął decyzję o powiadomieniu przełożonych i kontrataku, prawdopodobnie doszłoby do termojądrowej zagłady. Okazało się, że Rosjanin miał rację - rakiety nie pojawiły się na ekranach dalekiego zasięgu. Do ZSRR nic nie leciało, a czujniki potraktowały odbłyski słońca od chmur znad USA jako start rakiet.

W sierpniu 1963, napięcie między Stanami Zjednoczonymi a sowiecką Rosją jest bardzo wysokie. - USA miały prawie 32 tysiące głowic jądrowych, a sowieci co najmniej 20 tysięcy. Liczba uzbrojenia po obu stronach wymykała się spod kontroli - mówi Tom Nichols, analityk bezpieczeństwa narodowego. Oba kraje podpisały więc umowę o zakazie prowadzenia prób jądrowych na powierzchni ziemi. Złamanie zakazu mogło doprowadzić do wybuchu wojny. USA, by mieć pewność, że ZSRR nie będzie łamać warunków umowy, umieściły na orbicie system satelitów obserwacyjnych Vela. Miały one za zadanie wykryć promieniowanie jądrowe w atmosferze. 2 lipca 1967 roku naukowcy nadzorujące satelity zauważyli coś niepokojącego - nagły wzrost promieniowania. Nie było jednak pewne skąd pochodzi. - Gdy dokonano obliczeń okazało się, że wybuch nie nastąpił na Ziemi - mówi prof. Josh Bloom z Uniwersytetu Berkeley. Amerykanie mieli plan, by zdetonować bombę jądrową na Księżycu. Pomysł był absurdalny, ale w ten sposób można by ominąć obostrzenia traktatowe. USA zdążyło się już więc przestraszyć, że ich plan zrealizowali wcześniej Rosjanie. Badania wykazały, że strumień silnego promieniowania faktycznie pochodzi z okolic Księżyca. Sowieci zaprzeczyli, jakoby przeprowadzili jakąkolwiek detonację w kosmosie. Źródła promieniowania nie znano przez ponad pięć lat. Wtedy pojawiły się satelity z lepszymi czujnikami i okryto kolejny rozbłysk promieniowania. Okazało się, że jest on skutkiem wybuchu w odległej galaktyce. O mały włos nie wybuchł więc konflikt USA-ZSRR tylko dlatego, że zasięg czujników satelitów Vela kończył się na Księżycu. Jedynym wytłumaczeniem była więc teoria, że wróg dokonał próby jądrowej na satelicie Ziemi. - Okazało się jednak, że była to najbardziej niszczycielska siła wszechświata - podsumowuje Nick Pope, analityk obronności.

Atak III Rzeszy na ZSRR, który rozpoczął się 22 czerwca 1941 r., nie ma sobie równych pod względem skali i znaczenia strategicznego. Załamanie się ataku po trwającej pół roku zwycięskiej kampanii było początkiem końca III Rzeszy. Mimo pasma sukcesów i miażdżących statystyk - na każdego straconego niemieckiego żołnierza przypadało średnio ponad czterech utraconych czerwonoarmistów - operacja zakończyła się niepowodzeniem. Wyjaśniamy, co przesądziło o klęsce Hitlera na wschodzie, a przez to w całej II wojnie światowej.

Atak III Rzeszy na ZSRR, który rozpoczął się 22 czerwca 1941 r., nie ma sobie równych pod względem skali i znaczenia strategicznego. Załamanie się ataku po trwającej pół roku zwycięskiej kampanii było początkiem końca III Rzeszy. Mimo pasma sukcesów i miażdżących statystyk - na każdego straconego niemieckiego żołnierza przypadało średnio ponad 4 utraconych czerwonoarmistów - operacja zakończyła się niepowodzeniem. Wyjaśniamy, co przesądziło o klęsce Hitlera na wschodzie, a przez to w całej II wojnie światowej.

III Rzesza, ZSRR i Słowacja we wrześniu 1939 r. rzuciły do ataku na Polskę 3,4 mln żołnierzy. II RP mogła wystawić niemal milionową armię. Czy mieliśmy szansę obronić kraj przy takiej przewadze? Jak potoczyłaby się wojna, gdyby Francja i Wielka Brytania wykorzystały cały swój potencjał militarny od pierwszych dni konfliktu? Odpowiadamy na te pytania w programie Historica.

Gdy ZSRR rozmieścił na Kubie rakiety z głowicami nuklearnymi, świat stanął na krawędzi III wojny światowej. Blok wschodni zakładał błyskawiczne uderzenie na państwa NATO z terytorium Polski i Węgier. NATO zamierzało odpowiedzieć atakiem nuklearnym. Porównaliśmy potencjał militarny obu stron konfliktu w 1962 r., aby wskazać, kto wygrałby III wojnę światową.

Antonov AN-2 był największym produkowanym seryjnie jednosilnikowym dwupłatowcem na świecie. Jego potężne silniki i zdolność do bezproblemowego startu z pełnym obciążeniem i pełnym bakiem sprawiły, że nazywano go często latającym ciągnikiem.

Jednym z powodów, dla których w październiku 1956 roku władze ZSRR nie zdecydowały się na interwencję zbrojną w Polsce był sprzeciw komunistycznych Chin ? powiedział w programie ''Tajemnice PRL'' prof. Paweł Machcewicz, dyrektor Muzeum II Wojny Światowej.

Władimir Wietrow, podpułkownik KGB, był w latach 80. ''kretem'' zachodniego wywiadu w KGB. Przekazywał informacje dotyczące wykradania przez ZSRR nowoczesnych technologii. Te kradzieże pozwalały Związkowi Radzieckiemu na dotrzymanie kroku Zachodowi w dziedzinie komunikacji i komputerów. Za tę operację była odpowiedzialna siatka agentów KGB z tzw ''linii X''. Wietrow ujawnił nazwiska szpiegów, co doprowadziło do ich dekonspiracji i aresztowania. W opinii historyków, sowiecki oficer przyczynił się do upadku Związku Radzieckiego.

Największe straty w czasie II wojny światowej, proporcjonalnie do wielkości populacji, poniosła Polska - zginęło 17,1 proc. obywateli naszego kraju. III Rzesza, mimo że była głównym przegranym konfliktu, jest w tym zestawieniu dopiero na czwartym miejscu. Ze wszystkich krajów koalicji antyhitlerowskiej, to Związek Radziecki dźwigał największy ciężar walki. W liczbach bezwzględnych, Sowieci ponieśli największe straty. W czasie wojny stracili 27 mln ludzi.

- Jeśli Polacy nie zrobiliby tego sami, weszłaby armia radziecka - mówi w rozmowie z WP Wiktor Suworow, były oficer GRU, pytany o wprowadzenie stanu wojennego w Polsce. - Groził rozpad bloku komunistycznego, więc trzeba było go ratować. Jeśli nie zrobimy tego w Polsce, to będziemy mieć z tym samym do czynienia w Czechosłowacji, na Węgrzech itd. - wyjaśnia.

-Najsłynniejszym fińskim strzelcem wyborowym był kapral Simo Häyhä. Przypisuje mu się 505 wrogów zabitych z dużej odległości, z karabinu snajperskiego oraz około 200 zastrzelonych walce na krótki dystans, z pistoletu lub pistoletu maszynowego. Gdy w ostatnich dniach wojny został ciężko ranny w twarz, przeprowadzano z nim wywiad. Na pytanie: "co pan czuł, strzelając do Rosjan?", odpowiedział krótko: "odrzut karabinu" - pisze dr Tymoteusz Pawłowski w artykule dla WP.

W slangu sowieckich służb specjalnych diezą nazywano dezinformację, połączoną często z kompromitacją. Szeroko rozumiana dezinformacja była niezbędnym elementem tzw. aktywnych przedsięwzięć zagranicznych, czyli gier operacyjnych mających na celu wywarcie pożądanego wpływu psychologicznego oraz propagandowego na wrogą opinię publiczną, ośrodki opiniotwórcze i media, a tym samym władze polityczne. W okresie zimnej wojny ZSRR osiągnął w tej dziedzinie prawdziwe mistrzostwo.

Rosja, Kazachstan oraz Białoruś podpiszą 29 maja umowę o utworzeniu Unii Euroazjatyckiej. Ma ona być gospodarczą i polityczną przeciwwagą dla USA, UE oraz Chin. Prezydent Rosji Władimir Putin w jej gronie widzi niemal wszystkie państwa byłego ZSRR, łącznie z Gruzją i Mołdawią. - Przymusowa integracja pod dyktando Moskwy zwiększa ryzyko, że kapitał zagraniczny będzie omijał Unię Euroazjatycką szerokim łukiem - mówi Maciej Jędrzejak, dyrektor zarządzający Saxo Bank Polska. (it)

Borne Sulinowo - niewielkie miasto w północno-zachodniej Polsce, które w 1945 r. na 47 lat formalnie zniknęło z wszelkich dokumentów. W miejscu, które na mapach oznaczano jako zwykły las, w rzeczywistości znajdowała się ściśle tajna baza Armii Czerwonej wraz z poligonem, dwoma lotniskami, potężnym systemem umocnień oraz licznymi obiektami, które do dziś są owiane tajemnicą. (km)

Rosja dąży do odtworzenia strefy wpływów na obszarze dawnego Związku Radzieckiego - ocenił sekretarz generalny NATO Anders Fogh Rasmussen. Dodał, że interwencja Rosji na wschodniej Ukrainie byłaby 'historycznym błędem'.