II wojna światowa (strona 6 z 9)

Nederlandse Spoorwegen (NS), główny przewoźnik kolejowy w Holandii, wypłaci ofiarom Holokaustu i ich potomkom odszkodowania w wysokości od kilku do kilkudziesięciu tysięcy euro. Spółka odłożyła na ten cel wiele milionów euro. W czasie II wojny światowej, pociągami NS do obozów zagłady wywieziono ponad 107 tys. holenderskich Żydów, Romów i Sinti. Holenderski przewoźnik zarobił na deportacjach ekwiwalent 2 milionów euro. NS szacuje, że odszkodowania będą przysługiwały około 6 tysiącom osób.

W niedzielny poranek 7 grudnia 1941 r. na Hawajach słychać było w radiostacji: Tora!, Tora!, Tora! Chwile później zestrzelono pierwszy japoński samolot torpedowy i w Pearl Harbor rozpoczęło się piekło. Zginęło kilka tysięcy amerykańskich żołnierzy. Jankesi zostali zaskoczeni przez admirała Yamamoto. Ale czy na pewno?

Zatonięcie rosyjskiego okrętu podwodnego "Kursk" zaliczane jest do jednego z najbardziej tragicznych epizodów w dziejach marynarki wojennej. Rosjanie przez długi czas trzymali informację o wypadku w tajemnicy. Dopiero znaleziony po latach list jednego z członków załogi ukazał prawdę. Do katastrofy, w której zginęła cała licząca 118 osób załoga, doszło na Morzu Barentsa 12 sierpnia 2000 r. podczas letnich manewrów Floty Północnej . K-141 "Kursk" był najnowocześniejszą łodzią podwodną z napędem atomowym na wyposażeniu rosyjskiej armii. Okręt wybudowano w 1990 r. w Siewierodwińsku koło Archangielska.

W najnowszym odcinku Prologu rozmawiamy z Magdaleną Witkiewicz, autorką książki "Jeszcze się kiedyś spotkamy". To opowieść o miłości jej babci i dziadka, ale też historia trudu, jakie znosiły kobiety w trakcie II wojny światowej. Bo jak mówi pisarka, są dwie wojny: wojna mężczyzn, tych którzy są na froncie, i wojna kobiet, o której mówi się za mało, a które zostawały w domu i musiały wyżywić całą rodzinę – siebie, dzieci, rodziców, rodziców męża. To ogromny trud.

W 1944 roku naziści wiedzieli, że jeśli czegoś nie wymyślą, to alianci wykończą ich bombardowaniami. Adolf Galland, niemiecki pilot i dowódca lotniczy, stwierdził, że czas na samolot odrzutowy. I tak rozpoczęła się produkcja jednego z pierwszych na świecie myśliwców odrzutowych Heinkel He 162. Nazwano go Volksjäger, czyli "myśliwiec ludowy". Był napędzany silnikiem BMW i wyposażono w fotel wyrzucany i chowane podwozie trójkołowe. Pierwszy lot odbył się 6 grudnia 1944 roku. Na miejsce produkcji naziści wybrali Seegrotte w kopalni Hinterbrühl w Austrii. Wydobywano tam gips aż do 1912 r. Kopalnia została zamknięta, gdy zalało ją 20 mln litrów wody. Po 1930 r. postanowiono pokazywać to "podziemne jezioro" turystom. Znajduje się ono 60 m pod ziemią, ma powierzchnię 6200 m2 i głębokość około metra, więc można po nim pływać. Gdy hitlerowcy wybrali Seegrotte na miejsce produkcji, wypompowali wodę. Podziemna "fabryka" nie działała zbyt długo. Na koniec wojny SS podłożyło w niej bomby. Interwencja sierżanta pochodzenia austriackiego doprowadziła do tego, że wybuchło tylko kilka z nich. Po wojnie kopalnię znów zalano i od 1949 r. znów można ją zwiedzać. Zobaczyć można m.in. szczątki wspomnianych bomb, przepłynąć się po jeziorze i przejść korytarzami kopalni.

Latem 1944 roku, alianci szukali sposobu na jak najszybsze zakończenie wojny z hitlerowskimi Niemcami. We wrześniu rozpoczęli więc na terenie Holandii ''Operację Market Garden''. Mimo początkowych sukcesów i wyzwoleniu miast Nijmegen i Eindhoven, ponieśli dotkliwą klęskę pod Arnhem. Historyk, Anthony Tucker-Jones w swojej najnowszej książce ''Bitwa o Arnhem 1944-1945''pokazał nieznane dotąd fotografie z archiwów wojskowych.

Po 77 latach u wybrzeży Australii udało się zlokalizować wrak statku handlowego SS Iron Crown. Frachtowiec został storpedowany przez japoński okręt podwodny w 1942 r. Zginęło 38 z 43 członków załogi. Wystarczyło 60 sekund, by SS Iron Crown poszedł na dno. Statek przewoził przez Cieśninę Bassa rudy manganu. Australijski frachtowiec namierzono ok. 100 km od wybrzeży stanu Wiktoria dzięki sonarowi wielowiązkowemu. Nurkowie nie byli w stanie dotrzeć do statku. Wrak znajduje się na dnie na głębokości ok. 700 m. Wykorzystano do tego specjalny statek badawczy CSIRO Investigato. Według naukowców, namierzenie wraku po 77 latach jest zamknięciem pewnego etapu dla rodzin nieodnalezionej załogi. SS Iron Crown to jeden z czterech statków, które spoczęły w wodach wiktoriańskich w ciągu dwóch wojen światowych.

250-kilogramową bombę z czasów II wojny światowej zdetonowali saperzy przy Alten Brucke we Fankfurcie (Niemcy). Bomba znajdowała się w rzece Men. Fachowcy nie byli w stanie usunąć detonatora, więc musieli wysadzić ładunek w wodzie. Eksplozji towarzyszył potężny huk i wysoka na 30 metrów fontanna. Przed detonacją przeprowadzono kilka mniejszych wybuchów, by odstraszyć ryby i inne zwierzęta. Akcję zabezpieczało łącznie 350 przedstawicieli m.in. policji i straży pożarnej. Ograniczenia wynikające z zapewnienia bezpieczeństwa w czasie detonacji dotknęły około 600 mieszkańców Frankfurtu. Przypadkowi świadkowie eksplozji mówili o "przyzwoitym huku" i "imponującej fontannie".

9 kwietnia przypada rocznica śmierci niemieckiego pastora i teologa Dietricha Bonhoffera. Ten mało znany w Polsce, urodzony we Wrocławiu duchowny sprzeciwiał się nazistom od samego początku. Już w 1933 roku, tuż po dojściu Hitlera do władzy, jawnie sprzeciwiał się dyktatorowi. W swoich kazaniach przewidywał nadchodzącą wojnę i okrucieństwa jakie przyniesie. Nie umknęło to uwadze Hitlera. Niepokorny pastor w 1935 r. został pozbawiony prawa do nauczania. Jego działalność była cały czas pod okiem gestapo. Krótko przed wybuchem wojny wyjechał do USA, szybko jednak wrócił do Niemiec i rozpoczął działalność konspiracyjną. W 1940 roku poznaje spiskujących przeciwko Hitlerowi oficerów. Jeden z nich, admirał Wilhelm Canaris, to szef Abhwery. Dzięki niemu Bonhoeffer został agentem wywiadu. Dzięki temu mógł poruszać się po okupowanej Europie swobodnie. Podczas jednej z wizyt w Szwecji szukał u Brytyjczyków pomocy w zorganizowaniu zamachu na Hitlera. Ci jednak nie uwierzyli w słowa pastora i nie zareagowali. W 1943 Bonhoeffera dopadło gestapo, nie ma jednak wystarczających dowodów. Dopiero po nieudanym zamachu na Hitlera w 1944 r. Bonhoeffer trafił do obozu w Buchenwaldzie. Nazistowski dyktator nie zapomniał o niepokornym pastorze. Dwa tygodnie przed kapitulacją Niemiec wydał rozkaz powieszenia Bonhoffera i współpracującego z nim Canarisa. Wyrok wykonano 9 kwietnia 1945 r. Dietrich Bonhoeffer został upamiętniony we Wrocławiu. Znajduje się tam jego pomnik.

James Bond, najsłynniejszy szpieg Jej Królewskiej Mości - postać stworzona przez Iana Fleminga. Choć o pierwowzorach mówi się wiele, to na uwagę zasługuje także Krystyna Skarbek - as brytyjskiego i polskiego wywiadu, ulubienica Churchilla i najprawdopodobniej kochanka autora słynnej serii o agencie 007. Urodziła się 1 maja 1908 r. Podobno była piękna, choć niektórzy mówili, że to błyszczał jej charakter. W 1930 r. uczestniczyła w konkursie Miss Polonia. Arkady Fiedler, prozaik i reportażysta pisał o niej, że ma "niezwykłą urodę", "roziskrzony wzrok", "bujny temperament". I choć jest inteligentna, to też zakompleksiona. Gdy wybuchła wojna, była z mężem w Abisynii (Etiopia). Natychmiast wrócili do Europy. Skarbek z Francji przedostała się do Anglii. Tam zgłosiła się do tajnej agencji brytyjskiej SOE (Kierownictwo Operacji Specjalnych). Celem organizacji powstałej z inicjatywy Winstona Churchilla była m.in. dywersja i pomaganie ruchom oporu. 31-letnia Skarbek przyjęła pseudonim Christine Granville, zmieniła rok urodzenia na 1915 i jako agentka została wysłana na Węgry. W tym czasie kilka razy odwiedziła Polskę. Pośredniczyła w kontaktach między Muszkieterami (polskim wywiadem) a Secret Inteligence Service (SIS). W 1941 r. wysłano ją na Bliski Wschód, gdzie dla Brytyjczyków pracowała w Kairze. W 1944 trafiła do Francji. Chciała wziąć udział w Powstaniu Warszawskim, ale jej wnioski o to w Londynie były odrzucane. Gdy skończyła się wojna, została zdemobilizowana. Dostała odprawę w wys. zaledwie 100 funtów.

Niemieccy archeolodzy zaprezentowali 400 przedmiotów odnalezionych w miejscach masowych egzekucji z 1945 r. Są to rzeczy osobiste należące do Polaków zesłanych do Niemiec na przymusowe roboty i radzieckich jeńców. Wśród artefaktów jest polski modlitewnik, ubrania, sztućce i buty, które skonfiskowano ofiarom przed śmiercią. Wykopaliska przeprowadzono w trzech miejscach egzekucji. Rozkaz wydał generał Waffen SS Hans Kammler, który po wojnie zaginął i nigdy nie został osądzony. W lasach koło Arnsbergu, w Nadrenii Północnej-Westfalii, zastrzelono wtedy 71 osób: 61 kobiet, 10 mężczyzn i 1 dziecko. W okolicy Warstein zabito 57 osób zmuszonych do kopania okopów dla wojska. W trzeciej lokacji, niedaleko Eversbergu, Niemcy zamordowali 80 osób, których zwłoki zakopano w leju po moździerzu. Choć groby ofiar zostały ekshumowane już w 1946 r., badacze liczą, że wykopaliska będą pomocne w rekonstrukcji ostatnich chwil zamordowanych polskich przymusowych robotników. Ze wszystkich 208 ofiar po wojnie zdołano zidentyfikować tylko 14 osób. Badania przeprowadziło stowarzyszenie zrzeszające miasta i gminy z Westfalii (LWL), razem z ochotnikami. Prezes LWL podkreślił w oświadczeniu, że zbrodnie są częścią niemieckiej historii, a badania są formą sprzeciwu wobec prób wybielania tamtego okresu przez niemiecką skrajną prawicę.

W polskich, jak i zagranicznych opracowaniach historycznych, utrwalił się pewien wyjątkowo szkodliwy dla Polaków mit. Zakłada on, że lekkomyślni polscy kawalerzyści atakowali niemieckie czołgi szablami. Tę historię podchwyciła propaganda III Rzeszy, a w późniejszych latach utrwala to również propaganda PRL. Jaka jest prawda? Kuba Jankowski sprawdza ten mit w kolejnym odcinku „Nie do końca”

Naukowcy odszukali wrak lotniskowca USS Hornet. Szczątki okrętu z czasów II wojny światowej znajdują się na głębokości ponad 5 km na Pacyfiku, koło Wysp Salomona. Oszukała go załoga statku badawczego R/V Petrel, którego właścicielem jest fundacja Paula Alena. Do odnalezienia lotniskowca użyto danych z 9 innych okrętów z tamtego czasu, z których widziano USS Hornet. Powstała w ten sposób siatka mająca ułatwić poszukiwania. Ekipa miała jednak też sporo szczęścia. Autonomiczna łódź podwodna znalazła okręt przy pierwszym zanurzeniu. USS Hornet zatonął w czasie bitwy morskiej między USA a Japonią o wyspy Santa Cruz w 1942 roku. Okręt został zaatakowany przez bombowce nurkujące i samoloty torpedowe. Życie straciło 140 z 2200 członków załogi. Wcześniej USS Hornet odegrał kluczową rolę w trakcie bitwy o Midway.

W Krakowie podczas prac ziemnych, przy ulicy Dobrego Pasterza robotnicy natrafili na niewybuch. Mierząca metr długości bomba z czasów II wojny światowej została wydobyta przez saperów. Trafiła też już na poligon, gdzie zostanie "zneutralizowana". Okolica nie musiała być ewakuowana.

Trwa II wojna światowa. Alianci przygotowują się do operacji "Overlord". Jeszcze nie wiedzą, że część przygotowań zostanie objętych tajemnicą na 40 lat. Okolice wsi Slapton Sands w hrabstwie Devon stały się poligonem. Swoje domy musiało opuścić 3000 mieszkańców. Niektórzy wyjeżdżali po raz pierwszy w życiu. Wybór padł na Slapton Sands, bo tereny te bardzo przypominały plażę w Normandii (nadano jej kryptonim Utah Beach). Pierwsze ćwiczenia, w których łącznie brało udział 30 tys. żołnierzy odbyły się w grudniu 1943 roku. 4 miesiące później żołnierze mieli sprawdzić się w prawdziwie bojowych warunkach. Mieli poczuć zapach i słyszeć hałas ostrzału z prawdziwej amunicji. Ćwiczenia miały rozpocząć się o godz. 7:30, ale ze względu na opóźnienia przesunięto start na godzinę później. Nie wszyscy zostali jednak o tym poinformowani. W ten sposób jednostki desantowe znalazły się pod ostrzałem. Rozpętało się istne piekło na ziemi. Według relacji żołnierzy, zginęło ok. 450 ludzi. Następnego dnia niemieckie kutry torpedowe zaatakowały aliancki konwój. Zginęło niemal tysiąc amerykańskich żołnierzy. Wielu zmarło z powodu hipotermii, niektórzy nie wiedzieli jak poprawnie założyć kamizelkę ratunkową. Ćwiczenia można nazwać totalną porażką. Dowództwo aliantów nie chciało, by wyszło to na jaw przed prawdziwą operacją. Dlatego wszyscy, którzy przeżyli, otrzymali rozkaz trzymania sprawy w tajemnicy. Nie bez znaczenia był też fakt, że ćwiczenia odzwierciedlały rzeczywisty plan operacji desantowej. Obawiano się wycieku, więc gdy okazało się, że zaginęło 10 oficerów, szukano ich tak długo, aż odnaleziono ich ciała. Hitlerowi dały jednak do myślenia wydarzenia w Slapton Sands - podejrzewał, że były to ćwiczenia przed lądowaniem w Normandii. Dlatego wzmocniono stacjonujące tam już niemiecki siły.

Elżbieta Zawacka - kurierka AK, szpieg i jedyna kobieta wśród cichociemnych. Ciekawostki z jej życiorysu przybliża Przemysław Słowiński w książce pt. "Kobiety wywiadu". Zo urodziła się w 1909 r., w Toruniu, który znajdował się wówczas pod zaborem pruskim. Na terenie zaboru obowiązywał całkowity zakaz mówienia po polsku. Zawadzka dopiero po zakończeniu I wojny światowej i włączeniu Torunia do Polski, zaczęła uczyć się polskiego. Początkowo miała duże problemy, nie umiała się nawet przedstawić. Powolna edukacja opłaciła się, Zawacka ukończyła szkoły w Toruniu, a później podjęła studia matematyczne w Poznaniu. Po wybuchu II wojny światowej broniła Lwowa, później wstąpiła do Służby Zwycięstwu Polski. Była emisariuszką Komendanta Głównego AK. Setki razy kursowała między Warszawą a Berlinem, często podróżowała do Londynu. Miała aryjski wygląd, a w dzieciństwie pod zgermanizowanym zaborem, nauczyła się idealnie niemieckiej mowy. To pozwalało swobodnie poruszać się po okupowanej Europie. Używała 6 nazwisk, m.in. Elise Riviere czy Elizabeth Watson. Wiele razy brała udział w śmiertelnie niebezpiecznych akcjach, ze wszystkich zawsze wychodziła cało. Za swoją odwagę i nieocenione zasługi dla kraju otrzymała wiele odznaczeń, w tym Order Orła Białego. Elżbieta Zawacka zmarła w Toruniu w 2009 r. Żyła 100 lat.

Przez 75 lat rufa okrętu USS Abner Read spoczywała nieopodal wyspy Kiska, na dnie Morza Beringa. Dokładne miejsce nie było dotąd znane, bo poszukiwacze aż do teraz nie dysponowali urządzeniami, które byłyby w stanie rufę namierzyć. Obiekt odnaleźli amerykańscy naukowcy wraz z żołnierzami US Navy. Miejsce spoczynku wraku wskazał im sonar. Ekipa poszukiwaczy wysłała na dno zdalnie sterowany pojazd, któremu udało się sfilmować znalezisko. Zatopiona rufa jest miejscem spoczynku amerykańskich żołnierzy. Zostali oni uhonorowani przez poszukiwaczy. Niszczyciel z czasów II wojny światowej stracił rufę gdy wpłynął na japońską minę. Życie straciło 71 marynarzy, a 41 zostało rannych. Mimo utraty znacznej części kadłuba okręt udało się odholować i naprawić. Poszukiwania w rejonie wyspy Kiska są częścią projektu Recover. Jego celem jest odnalezienie tych wraków, które są miejscem spoczynku poległych amerykańskich żołnierzy.

Powstaniec Warszawski Stanisław Stanisław Jan Majewski marzy o tym, aby w rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego ludzie pokazali mu, że jeszcze pamiętają o tym wydarzeniu. Pan Stanisław chciałby, żeby 1 sierpnia o godzinie 10 rano na Skwerze Pamięci Batalionu AK “Zaremba-Piorun (w Śródmieściu, między ulicami Wspólną, Poznańską i św. Barbary) w Warszawie zebrało się jak najwięcej osób. Marzy, by warszawiacy porozmawiali z nim i jego braćmi broni - usłyszeli świadectwa uczestników Powstania po to, by pamięć o tym wydarzeniu była żywa. Aby ten zryw wojskowy z biegiem czasu nie został wyłącznie zbiorem dat i liczb, tylko historią - mimo że tragiczną - konkretnych ludzi, wplecioną w konkretne życiorysy, mającą swoje twarze.

Na początku wojny Niemcy rozpoczęli budowę kompleksu Aussenstelle Matzkau we wsi Maćkowy, dziś części Gdańska. Był to obóz, w którym kary odbywali niemieccy SS-mani i policjanci skazani za łamanie regulaminu, m.in. na drodze dezercji, homoseksualizmu lub kontaktów z nie-Aryjczykami. W obozie powszechnie wykonywano wyroki śmierci. Niemcy ewakuowali kompleks w 1945 r. Część przetrzymywanych w nim żołnierzy tłumiła powstanie warszawskie.

W czasie II wojny światowej działalność jednostek morskich oraz lotnictwa w dużym stopniu była ograniczona warunkami pogodowymi. Niemcy postanowili więc stworzyć własną sieć zautomatyzowanych stacji meteorologicznych rozmieszczonych na Oceanie Atlantyckim. W drugiej połowie 1943 r. załoga niemieckiego U-537 zainstalowała bezobsługową stację meteorologiczną w odludnym zakątku Labradoru, na przylądku Chidley. Zestaw o nazwie Kurt działał bez zarzutu przez wiele miesięcy. Odkryty po latach wciąż nadawał się do użycia.

HMS Belfast to krążownik lekki Królewskiej Marynarki Wojennej, który był wodowany w marcu 1938 r. Z tej okazji na historycznym okręcie wojennym udostępnione rzadkie dokumenty. Możemy się z nich dowiedzieć o "przypadkowej i traumatycznej amputacji paliczków" marynarza w 1939 r. Organizowane są też spotkania z ostatnimi żyjącymi członkami załogi. Najstarszy członek okrętu, weteran II wojny światowej ma 104 lata.

"Zamawiam tosty francuskie z syropem klonowym - nie mają sobie równych w całej Warszawie. Ktoś wpadł na pomysł, by do ciasta dodać szczyptę cynamonu - dzięki temu posiadają tak wyjątkowy smak". To cytat z dofinansowanej przez ministerstwo kultury książki o generale SS. Jej autorka Magdalena Ogórek nie pozwala zapomnieć czytelnikowi, że lubi pić herbatę z cytryną. Poza informacjami o zaginionych dziełach sztuki, dostajemy też komplet informacji na temat preferencji żywieniowych byłej kandydatki SLD na prezydenta.

"Zamawiam tosty francuskie z syropem klonowym - nie mają sobie równych w całej Warszawie. Ktoś wpadł na pomysł, by do ciasta dodać szczyptę cynamonu - dzięki temu posiadają tak wyjątkowy smak". To cytat z dofinansowanej przez ministerstwo kultury książki o generale SS. Jej autorka Magdalena Ogórek nie pozwala zapomnieć czytelnikowi, że lubi pić herbatę z cytryną. Poza informacjami o zaginionych dziełach sztuki, dostajemy też komplet informacji na temat preferencji żywieniowych byłej kandydatki SLD na prezydenta.

Pod koniec kwietnia 1945 roku stolica III Rzeszy leżała w ruinach. Od miesięcy bombardowały ją alianckie samoloty. Celem nalotów były symbole znienawidzonego reżimu – Kancelaria Rzeszy oraz kwatery główne SS i Gestapo. Pod gruzami znajdował się także bunkier, w którym Adolf Hitler ukrywał się niemal od trzech miesięcy. Opór Niemców był niezorganizowany – walczyć o miasto zdecydowali się niemal wyłącznie nastoletni, bezgranicznie lojalni członkowie Hitlerjugend, oficerowie zaś woleli oddać się w ręce Amerykanów lub Brytyjczyków niż Sowietów. Naloty były najbardziej odczuwalne dla zwykłych mieszkańców Berlina. Warunki ich życia były nie do zniesienia – ze względu na głód w desperacji stali w długich kolejkach po chleb i wodę mimo trwających na ulicach walk. W tamtym okresie w mieście nie działała również elektryczność. Dziś żyje już niewiele osób, które pamiętają ostatnie dni Führera. Jedną z nich jest Armin Lehmann, były członek Hitlerjugend i goniec odpowiedzialny za dostarczanie meldunków do bunkra. – W ostatnich dniach nie miałem pojęcia, która jest godzina. Czasem dym był tak gęsty, że nie wiedziałem, czy jest dzień czy noc – wspomina. Inny świadek wydarzeń był sierżantem SS i członkiem ochrony Hitlera. W bunkrze pełnił też rolę telefonisty. Jako jeden z ostatnich widział führera żywego. – Niektórzy cywile, przyjaciele i znajomi znali nasz numer. Dzwonili prosząc o pomoc. Goebbels próbował ich namawiać, żeby się trzymali. No tak, ale nasze kobiety są gwałcone – opowiada. 20 kwietnia 1945 podczas wielkiego nalotu na Berlin Adolf Hitler zszedł do bunkra po raz ostatni. Towarzyszyła mu Eva Braun oraz kilku najbliższych współpracowników. Samobójstwo popełnił 10 dni później.

Starcia z czasów II wojny światowej, zimnej wojny czy kryzysu kubańskiego. Potężne maszyny bojowe z tych okresów ścierają się na polu walki w darmowej grze sieciowej "War Thunder". Nowa aktualizacja przynosi interesujące zmiany.