kosmos (strona 7 z 28)

Radioteleskop w obserwatorium Arecibo działał nieprzerwanie od 1963 roku. Urządzenie posiadało pojedynczą czasze, której średnica wynosi 305 metrów. To za pomocą niego w 1974 roku Arecibo nadało najpotężniejszą transmisję w kosmos. 10 sierpnia 2020 roku doszło do awarii w obserwatorium Arecibo. Jeden z kabli podtrzymujących metalową platformę nad radioteleskopem urwał się, doprowadzając do katastrofy. Zniszczeniu uległa między innymi czasza urządzenia, pęknięcie ma aż 30 metrów. Od tamtej pory inżynierowie próbowali naprawić szkody, lecz bez skutku. Zagrożenie jest ogromne, ponieważ cała 900-tonowa platforma może spaść na główny dysk, jeśli kolejne kable pękną. Naukowcy mają mało czasu, by rozebrać radioteleskop, zanim sam ulegnie zniszczeniu. Abel Mendez z Uniwersytetu z Porotryko w Arecibo podkreśla, że Arecibo i jego odpowiednik FAST w Chinach, były "parą oczu" Ziemi w astronomii. Jeśli nie uda się uratować radioteleskopu z Arecibo, stracimy możliwość monitorowania kosmosu 24 godziny na dobę, co byłoby ogromną stratą dla ludzkości.

Znalazł się we właściwym miejscu i o właściwym czasie. Mowa o statku badawczym australijskiej agencji rządowej CSIRO, który przypadkowo nagrał spalający się meteoryt w pobliżu Australii. Załoga statku zauważyła jasny błysk światła koloru zielonego, który rozświetlił nocne niebo. Naukowcy mieli dużo szczęścia, bo moment przelotu meteoru nagrały kamery statku, które cały czas rejestrują i przesyłają obraz na żywo. Dzięki temu widać dokładnie jak jasna kula ognia przecina niebo akurat nad jednostką i rozpada się po spaleniu. W trakcie tego niezwykłego pokazu statek badawczy znajdował się na Morzu Tasmana, ok. 100 km od Tasmanii. Eksperci podkreślili, że codziennie do atmosfery ziemskiej dostaje się 100 ton naturalnych kosmicznych "śmieci". Większość z nich pozostaje jednak niewidoczna dla człowieka, ponieważ przelatuje nad niezaludnionymi obszarami, takimi jak np. Ocean Południowy.

Kosmos kryje w sobie wiele tajemnic, których rozwiązanie może czasami zająć wiele lat. Tak było z sekretem Błękitnej Mgławicy. Obiekt ten odkryło NASA w 2004 roku, jako gwiazdę otoczoną dziwnym, niebieskim światłem. Przez 16 lat badacze głowili się, czym właściwie jest ten pierścień światła i skąd pochodzi. Wygląda na to, że tajemnica wreszcie została rozwiązana. Ustalono, że mgławica jest połączeniem dwóch gwiazd. Pierwsza, większa, wielkości naszego Słońca wchłonęła swojego mniejszego kuzyna, kiedy ten zaczął swój proces umierania. Ogromna chmura szczątków wystrzeliła w kosmos i uformowała się w kształt stożka. Jednak kąt pod którym obserwujemy mgławicę z Ziemi sprawia, że wygląda ona jak otoczona niebieskim pierścieniem.

To musiało wydarzyć się w piątek 13-go. Asteroida 2020 VT4 pobiła wtedy absolutny rekord, chociaż nikt się tego nie spodziewał. Rozpędzona bezpiecznie minęła Ziemię w piątek, w środku dnia. Znajdowała się zaledwie 400 km od Ziemi. Dla porównania na takiej wysokości, nad powierzchnią Ziemi, krąży Międzynarodowa Stacja Kosmiczna. Niestety nikt wcześniej nie przewidział, że 2020 VT4 przeleci tak blisko nas. Asteroida minęła naszą planetę niezauważona nad południowym Pacyfikiem, na wysokości wyspy Pitcairn. Obiekt wykrył system ATLAS w Obserwatorium Mauna Loa na Hawajach, ale dopiero po 15 godzinach, w sobotę nad ranem. Szacuje się, że asteroida 2020 VT4 ma średnicę ok. 5-10 m, czyli jest porównywalna do małego domku. Kolejny raz VT4 2020 minie tak Ziemię 13 listopada 2052 r. Nie będzie jednak tak blisko i nie pobije tegorocznego rekordu… chociaż 2020 r. jeszcze się nie skończył.

Muzyka dla nauki. Delikatne i liryczne, zagrane na flecie poprzecznym – tak brzmią dzwonki nie z tego świata. To najnowsze dzieło naukowców NASA. Stworzyli oni muzyczną interpretacje danych wzorców pogodowych na Czerwonej Planecie. Eksperci wykorzystali superkomputer Pleiades do przekształcenia ruchów chmur na Czerwonej Planecie w dźwięk. Materiał poddano sonifikacji (zamianie danych kodu na dźwięk) w Ames Research Center w Kalifornii. Wzorce przełożono na nuty, które flecistka i muzykolog, dr Alyssa Schwartz z Fairmont State University, zagrała. Fragmenty dźwięków z Marsa zostały zsamplowane (umieszczone w innym utworze) i opublikowane przez NASA. Naukowcy agencji podzielili je na kilka krótkich dzwonków. Tak, by każdy mógł mieć na telefonie dzwonek prosto z Marsa.

Czarne dziury kryją przed nami mnóstwo tajemnic. Jednak co jakiś czas naukowcy dostarczają nam kolejnych porcji informacji na ich temat. Najnowsze obserwacje astronomów wykazały, że funkcjonowanie podwójnych czarnych dziur przypomina budowę atomu. Wokół czarnej dziury krążą cząsteczki grawitacyjne, niczym elektrony wokół jądra atomu. Jest to niezwykłe odkrycie, gdyż rzuca nowe światło na kierunek badań nad czarnymi dziurami. Czym są te cząsteczki grawitacyjne oraz co znajduje się w centrum czarnej dziury, jako jądro? Na tym planują skupić się naukowcy w swoich dalszych badaniach nad tym niezwykłym zjawiskiem w kosmosie.

Każdy dzisiaj wie, że Ziemia, Słońce i okoliczne planety powstały około 4,5 miliarda lat temu w wyniku zapadnięcia się gęstej chmury gazowej. Jednak przez wiele lat naukowcy sądzili, że sam proces nadania kształtu gwieździe i planetom musiał trwać co najmniej 2 miliony lat. Jednak kwestię tę chcieli rozstrzygnąć badacze z Lawrence Livermore National Laboratory w USA. Przyjrzeli się oni izotopom węgla z meteorytu, który uderzył w Meksyk w 1969 roku. Zawiera oni jedne z najstarszych ciał stałych znanych ludzkości. Analiza tych izotopów pozwoliła odkryć, że Układ Słoneczny powstał "błyskawicznie". Potrzebował na to jedynie 200 tysięcy lat. To mniej, niż czas istnienia ludzkości na Ziemi.

To nie był już zwykły test. 16 listopada, po godz. 1:00 w nocy czasu polskiego, firma Space X, należąca do miliardera Elona Muska wysłała czworo astronautów na orbitę. SpaceX Crew-1 to pierwsza operacyjna misja załogowa z wykorzystaniem prywatnego statku kosmicznego Dragon C207. Wszystko odbyło się we współpracy z NASA. Rakietę SpaceX Falcon 9 wystrzelono z Centrum Kosmiczne imienia Johna F. Kennedy’ego na Florydzie. Start ze względu na pogodę przesunięto z soboty. Na pokładzie znalazło się trzech amerykańskich astronautów i jeden japoński (eksperci NASA i JAXA). Ich lot na Międzynarodową Stację Kosmiczną potrwa 27 godzin. NASA nazwała lot pierwszą "misją operacyjną" dla systemu rakietowego i załogi. Pracowano nad nią 10 lat. To początek nowej ery komercyjnych lotów na orbitę - podkreślili przedstawiciele NASA i SpaceX. Elon Musk, właściciel SpaceX, nie oglądał startu z centrum dowodzenia, prawdopodobnie ze względu na COVID-19, który ma przechodzić łagodnie.

Szereg teleskopów uchwycił w maju błysk promieniowania gamma 5,5 mld lat świetlnych od Ziemi. Krótkie rozbłyski gamma powstają w wyniku zderzenia się dwóch gwiazd neutronowych - to blask kilonowej. Do tej pory najbardziej znana kilonowa to sygnał z 2017 r., określany jako GW 170817. Nowy błysk GRB 200522A był wyjątkowo jasny - aż 10 razy jaśniejszy niż klasyczne zderzenie gwiazd neutronowych. Emisja światła podczerwonego, którą odkryto za pomocą Teleskopu Hubble'a była w tym przypadku zbyt jasna. Naukowcy wiedzieli, że mają tu do czynienia z krótkim błyskiem gamma, a nie obserwowanym wcześniej zjawiskiem. Okazało się, że podczas zderzenia nie doszło do powstania czarnej dziury, a do narodzin magnetara. Magnetar to rodzaj gwiazdy neutronowej o bardzo silnym polu magnetycznym - 1000 razy większym, niż klasyczna gwiazda neutronowa. Magnetary są dość rzadkie - do tej pory na naszej Drodze Mlecznej potwierdzono tylko 24.

Naukowcy z NASA pod kierownictwem Murthyego Gudipatiego dokonali zaskakującego odkrycia na Europie. Dotychczas sądzono, że jedna ze stron księżyca Jowisza, jest pogrążona w zupełnej ciemności. Jednak jak się okazuje, ocean pod lodową powierzchnią Europy, świeci białym światłem z zielonymi lub niebieskimi odcieniami. Badacze z NASA uważają, że jest to spowodowanie bombardowaniem promieniowania, jakie dostaje z Jowisza. Ta nocna poświata lodu może dostarczyć dodatkowych informacji na temat składu powierzchni Europy. Pomoże to odpowiedzieć na pytanie, czy istnieją tam odpowiednie warunki do życia. Europa jest miejscem ogromnego oceanu i badając powierzchnię, eksperci mają nadzieję odkryć, czy w tych rozległych wodach kryje się życie.

Tajemnicza kula światła została zaobserwowana nad Norwegią. Mieszkańcy Oslo, a także kilku innych miejscowości w regionie Østlandet mogli zaobserwować niecodzienne zjawisko na niebie w sobotni wieczór. Specjaliści z Norsk meteornettverk szacują, że w atmosferę ziemską weszła kosmiczna skała ważąca ok. kilkuset kilogramów. Ich zdaniem takie wydarzenie nie jest niczym wyjątkowym i zdarza się dość często – rocznie w ziemską atmosferę wchodzi nawet kilka tysięcy ton kosmicznych skał. Nie zawsze jednak towarzyszy mu tak imponujący rozbłysk na niebie. Norweska organizacja otrzymała kilkaset zgłoszeń o dziwnym zjawisku na niebie, które pojawiło się w sobotę ok. 22:30. Skały, które spadają na Ziemię, przechodzą przez atmosferę z prędkością sięgającą nierzadko nawet 40 kilometrów na sekundę. W trakcie pokonywania warstwy ochronnej ziemi temperatura jest tak wysoka, że skała zaczyna się palić - stąd zjawiskowy rozbłysk na niebie. Rozbłysk widziany był również w Szwecji, szczególnie dobrze na północ od Sztokholmu.

To odkrycie obala dotychczasowe teorie. Woda na Marsie mogła być obecna jeszcze wcześniej, niż sądzono. Nawet 4,4 mld lat temu – sugerują naukowcy z Uniwersytetu Tokijskiego, którzy swoje badania powiązali ze starożytnym meteorytem NWA 7533. Znaleziono go kilka lat temu na Saharze. Jego próbki zostały poddane czterem różnym rodzajom analiz spektroskopowych. Utleniające się wewnątrz minerały jasno wskazują na kontakt z wodą, a wiek fragmentów meteorytu oszacowano na 4,4 mld lat. Do tej pory uważano, że woda na Marsie była obecna ok. 3,7 mld lat temu. Nowe odkrycie wskazuje jej obecność nawet 700 tys. lat wcześniej. To dużo wcześniej, zanim pojawiło się życie na Ziemi (3,5 mld lat temu). Badania wciąż trwają, a eksperci cały czas próbują ustalić jaką formę mogła przybrać woda. Ostatnio sugerowano, że był to zarówno stan ciekły, jak i forma lodu powierzchniowego.

Eksperci nie kryli zaskoczenia. Nie spodziewali się odkryć życie w najbardziej nieprzyjaznym temu miejscu na Ziemi. Mowa o pustyni Atakama. Badacze z Uniwersytetu Cornella wykryli tam dziesiątki gatunków nowych mikrobów. Ta pustynia jest najbardziej suchym miejscem na Ziemi. Według ekspertów, odzwierciedla strukturę i warunki panujące na Marsie. Na głębokości 0,28 m w Chile odkryto szereg minerałów (m.in. kwarc i albit) oraz mokrą, gliniastą glebę bogatą w minerały. Odkrycie organizmów w mokrej glinie, i to w takich warunkach, sugeruje, że także na Marsie może istnieć życie. Marsjański krater Gale składa się z podobnych skał bogatych w glinę, a warunki z pustyni są porównywalne. Nowe odkrycie potwierdza dotychczasową teorię, że wczesny Mars mógł mieć podobną podpowierzchnię. Wcześniej NASA nalazła na Czerwonej Planecie związki organiczne - m.in. tiofeny, obecne w węglu czy truflach.

Ziemia ma swoje gorsze momenty, jako planeta. Zdarzają się trzęsienia, powodzie czy duże huragany. Jednak w porównaniu do warunków, jakie panują na odkrytej dwa lata temu planecie K2-141b, to nie możemy narzekać. Planeta ta znajduje się około 200 lat świetlnych od nas i jest prawdziwym piekłem. Temperatura powierzchni wynosi ponad 2700 stopni Celsjusza, z nieba pada "deszcz" skał, huragany osiągają prędkość 4820 km/h, a do tego wszystkiego na powierzchni znajduje się ocean lawy głęboki na 100 km. Jakby tego było mało, na planecie brak jest obrotu synchronicznego, co oznacza, że jedna strona jest zawsze skierowana w kierunku gwiazdy, a druga jest mrocznym i zimnym pustkowiem. Naukowcy byli w stanie dowiedzieć się tych rzeczy dzięki zaawansowanym symulacjom komputerowym.

Sonda Juno, która została wysłana przez NASA w 2011 roku w celu zbadania Jowisza, dokonała niezwykłego odkrycia. Zarejestrowała ona wyładowania elektryczne w górnej części atmosfery tej planety. Jest to historyczne odkrycie, gdyż pierwszy raz spotkano się z takim zjawiskiem na innej planecie, oprócz Ziemi. Wcześniej astronomowie podejrzewali, że tego typu błyskawice mogą występować gdzieś indziej. Teraz zdobyli dowody. Sonda wykonała 11 zdjęć tzw. "elfów" lub "duszków". W ten sposób naukowcy nazywają te błyskawice. Są one koloru niebieskiego, gdyż atmosfera w tamtej części zawiera dużo wodoru.

Hipotetyczne istnienie tajemniczej Planety X od wielu lat gnębi astronomów na całym świecie. Wszystko przez obliczenia, które jasną wskazują, że za Pasem Kuipera, czyli polu pełnym asteroid za orbitą Neptuna, znajduje się duży obiekt. Oddziaływać ma swoją grawitacją na obiekty transneptunowe, czyli planetoidy obiegające Słońce po orbitach, znajdujących się poza trajektorią Neptuna. Jednak żadnemu teleskopowi czy satelicie nigdy nie udało się dostrzec śladu Dziewiątej Planety. Uczeni z Uniwersytetu Yale proponują nową metodę poszukiwań. Wykorzystają do niej satelitę Exoplanet Survey i po kolei będą badać każdy skrawek nieba.

Asteroida o nazwie 2018 VP1 dokładnie 3 października, czyli w przeddzień wyborów prezydenckich w Stanach Zjednoczonych, znajdzie się bardzo blisko Ziemi. Naukowcy sądzą, że może wejść nawet w jej atmosferę. Uspokajają jednak, gdyż 2018 VP1 jest niewielka, ma zaledwie 2 metry długości. Jej rozmiary sprawią, że po wejściu w atmosferę ulegnie zniszczeniu. 2018 VP1 została odkryta dokładnie 3 listopada 2018 roku. Regularnie zbliżą się do Ziemi, gdyż podobnie jak ta planeta, krąży wokół Słońca. Pełne okrążenie zajmuje jej dwa ziemskie lata. Naukowcy obliczyli, że prawdopodobieństwo uderzenia 2018 VP1 w Ziemię wynosi 1 do 240 (około 0,41%).

Co kilkaset tysięcy lat Ziemia zamienia swoje bieguny magnetyczne: północ przemieszcza się na południe i odwrotnie. Jednak obecna przemiana bardzo się spóźnia i nie wiadomo, kiedy nastąpi. Naukowcy z Japonii przyjrzeli się więc poprzedniej zamianie i odkryli kilka zadziwiających faktów. Przede wszystkich obalili teorię, jakoby 700 tysięcy lat temu zamiana przeprowadziła się "błyskawicznie", w ciągu kilku dziesięcioleci. Uważają, że trwało to co najmniej 30 tysięcy lat. Odkryli także nowe fakty na temat wpływu pola magnetycznego na klimat niegdysiejszej Ziemi.

Układ Słoneczny ma już ponad 4,6 miliarda lat. Podczas swojego formowania następowały w nim liczne przemiany, a młode, skaliste planety były ciągle bombardowane uderzeniami meteorytów. Naukowcy właśnie opublikowali analizę meteoru, który spadł na terytorium USA w 2018 roku. Co ciekawe, kosmiczny kamień pełen jest starożytnych związków, które mogą zawierać wskazówki, co do powstania biologicznego życia na Ziemi. Serię kolejnych testów i analiz przeprowadzać będzie Uniwersytet w Chicago.

Odkryta w 2004 roku masywna asteroida o nazwie Apophis, niepokojąco zwiększa swoją prędkość. Do takiego wniosku doszli astronomowie z Uniwersytetu Hawajskiego w Stanach Zjednoczonych. Ta asteroida o szerokości ponad 300 metrów, zaliczana jest do grupy potencjalnie zagrażających Ziemi. Według różnych teorii, minie naszą planetę w odległości ok. 32 tys. km. Są też jednak opinie, które mówią, że może uderzyć w Ziemię. Gdyby tak się stało, to przy obecnej prędkości siła uderzenia byłaby równa eksplozji 880 milionów ton trotylu. Szanse na zderzenie z Ziemią ocenia się jednak na 2,7 procent.

Tytan to największy księżyc Saturna. Posiada gęstą atmosferę, a na jego powierzchni znajdują się jeziora metanu. Nowe odkrycie NASA pokazało również, że w górnych partiach atmosfery tego księżyca znajduje się bardzo dziwna cząsteczka - cyklopropenyliden. C3H2 nie występuje naturalnie w żadnym innym miejscu w Układzie Słonecznym, można ją za to otrzymać sztucznie w ziemskim laboratorium. C3H2 jest związkiem bardzo reakcyjnym i szybko wchodzi w wiązania z innymi pierwiastkami. NASA ma nadzieję, że odkrycie pomoże odpowiedzieć na pytanie, czy Tytan nadaje się do zamieszkania przez ludzi.

Io to księżyc Jowisza i najbardziej aktywne wulkanicznie miejsce w Układzie Słonecznym. Na powierzchni satelity znajduje się ponad 400 wulkanów, które ciągle wyrzucają siarkę do rzadkiej atmosfery. Nowe odkrycie naukowców z NASA wreszcie odpowiedziało na pytanie: czy wulkany wpływały również na atmosferę księżyca? Nowe nagrania pokazują, jak podczas pozostawania w cieniu Jowisza wulkany Io wyrzucały do atmosfery dwutlenek siarki. Następnym krokiem NASA w tej kwestii będzie próba zmierzenia temperatury atmosfery Io.

Naukowcy z NASA odkryli nieznany dotąd układ gwiezdny, składający się z ogromnej gwiazdy neutronowej oraz krążącego wokół niej karła. Układ jest bardzo osobliwy. Gwiazda, inaczej zwana pulsarem, jest dwa razy cięższa niż Słońce i emituje promieniowanie. Karzeł krąży wokół swojego sąsiada z prędkością 700 km na sekundę, ale waży jedynie 1 procent masy całego pulsara. Co więcej, układ jest całkowicie niewidoczny w falach radiowych, a jego odkrycia dokonano podczas analizy archiwalnych danych z Kosmicznego Teleskopu Gamma Fermi.

Niemieccy naukowcy z Niemieckiego Centrum Lotnictwa i Kosmonautyki opublikowali dane, które mogą niepokoić. Dziura ozonowa znajdująca się nad Antarktydą powiększa się stale do rekordowych rozmiarów. Największa, jaką dotąd zanotowano, to był 2000. rok, w którym jej rozmiar wynosił 29,9 mln km kwadratowych. Obecny pomiar z satelity ESA - Copernicus Sentinel-5P wykazał, że ma ok. 25 mln km kwadratowych i stale rośnie. Dane te są niepokojące, gdyż naukowcy zakładają dalsze jej powiększanie. Powstała w 1987 roku umowa międzynarodowa o nazwie "protokół montrealski", który miał zobowiązać 160 krajów do przeciwdziałania powiększaniu dziury ozonowej, wyraźnie nie zdaje egzaminu.

Wciąż nie wszyscy mogą cieszyć się z zasięgu LTE w swojej okolicy. Wkrótce takiego problemu nie będzie na… Księżycu. Nokia dostarczy dla NASA system telekomunikacyjny 4G, który trafi na powierzchnię Srebrnego Globu w 2022 r. Eksperci NASA powierzyli ten projekt popularnej fińskiej firmie, która zajmuje się technologiami telekomunikacyjnymi. Sieć Nokii pomoże astronautom w zdalnym sterowaniu łazikami, w nawigacji czy szybkim przesyłaniu danych w wysokiej jakości. Stacja, anteny i oprogramowanie będą tak zaprojektowane, by wytrzymały lądowania i starty na powierzchni Księżyca oraz ekstremalne warunki w kosmosie. NASA przekaże łącznie 370 mln dol. 14 firmom na technologię dla programu księżycowego Artemida. Pierwsza misja na Księżyc w ramach Artemidy planowana jest w 2024 r.