nauka

Prof. Andrzej Matyja, prezes Naczelnej Rady Lekarskiej został zapytany, czy wyobraża sobie dzisiaj współpracę polskich środowisk naukowych, np. medycznych z Rosjanami. - Nie, nie wyobrażam sobie. Dlatego jednym z elementów walki z tym okropnym najeźdźcą jest izolacja wszystkich instytucji. W tym o charakterze naukowym, badawczym, ale także i medycznym. Tylko wewnętrzny opór przeciwko brutalnemu najeźdźcy jest w stanie zmienić sytuację, doprowadzić do deeskalacji działań i zakończenia wojny (…). Oczywiście może to być odczute jako bardzo bolesne przez niewinnych ludzi, ale nie ma innej drogi. W tej chwili powinniśmy izolować wszystkie instytucje, które miałyby wpływ wewnętrzny na decyzje prezydenta Putina i cofnięcie wojsk rosyjskich z Ukrainy. Taka izolacja powinna trwać do ostatniego żołnierza, który będzie na Ukrainie - wyjaśnił ekspert. Pytany, co myśli o Putinie, ocenił że "tylko jedno słowo ciśnie się na usta – bandyta". - Jeśli ktoś zabija niewinnych ludzi, atakuje suwerenny kraj, to jak nazwać takiego człowieka – podkreślił. Gość WP został też zapytany, jak odpowie tym, którzy mówią, że "akurat naukowcy powinni się dogadywać dla dobra gromadzenia naukowej wiedzy i dobra całej ludzkości. Nieważne pod jaką flagą pracują, przecież robią dobro". - Tak, ale w momencie pokoju na świecie - ocenił Matyja. - My musimy w tej chwili zrobić wszystko, by nie ginęli bezbronni ludzie, kobiety, dzieci, starsi ludzie. Ja wczoraj byłem świadkiem dramatycznej sytuacji, kiedy widziałem docierających do hotelu ludzi, z małymi dziećmi i niemowlętami. To tragedia dla tych ludzi. Oni są tułaczami - mówił.

Wnętrze Ziemi coraz szybciej się ochładza, co będzie miało istotny wpływ na przyszłość naszej planety. Naukowcy ze Szwajcarskiego Instytutu Technologii w Zurychu uważają, że przepływ ciepła z jądra do płaszcza jest wyższy, niż wcześniej sądzili. Ich zdaniem, proces ten będzie się pogłębiał i w przyszłości Ziemia stanie się niezdatna do życia. Wymrą zwierzęta i rośliny, a planeta zamieni się w jałową skałę bez wody. Stanie się jak Mars lub Merkury. – Ziemia tak czy inaczej upadnie – twierdzi planetolog Motohiko Murakami z Zurychu. Badacze, aby udowodnić ten proces napromieniowali kryształ brigdmanitu. To minerał, który znajduje się na granicy płaszcza i jądra Ziemi. Wynik eksperymentu ich zaskoczył. Okazało się, że współczynnik przewodzenia ciepła jest 1,5 razy wyższy niż zakładano. To oznacza, że przepływ ciepła z jądra do płaszcza jest wyższy niż wcześniej sądzono, więc tempo ochładzania się wnętrza Ziemi postępuje. Nie wiadomo jednak, jak bardzo. Ochładzanie planety nie jest czymś, co badacze dobrze poznali. Przykładowo, Mars ochładza się nieco szybciej, ponieważ jest znacznie mniejszy niż Ziemia. Wyniki badań zespołu zostały opublikowane w czasopiśmie naukowym "Earth and Planetary Science Letters".

Nowe badania genomu mumii z Chin ujawniły, że starożytny lud Xiaohe nie był taki, jak sądzono. Ludzie ci pochodzili z epoki brązu. Ich pochodzenie pozostawało zagadką. Badacze sugerowali, że pochodzą od wczesnych hodowców bydła z południowej Rosji lub oaz z Azji Środkowej. Teraz badania wykazały, że Xiaohe pochodzą ze starożytnej plejstoceńskiej populacji zbieracko-łowieckiej, która zniknęła pod koniec ostatniej epoki lodowcowej. -Archeogenetycy od dawna poszukiwali holoceńskich populacji starożytnej północnej Eurazji, aby lepiej zrozumieć genetyczną historię Wewnętrznej Eurazji. Znaleźliśmy jedną w najbardziej nieoczekiwanym miejscu - powiedział genetyk populacji z Seoul National University, Choongwon Jeong. Setki ludzkich szczątków, naturalnie zmumifikowanych przez suchą, zimną i słoną glebę, odkryto w Chinach już w 1990 roku XX. Brązowowłosi ludzie z długimi nosami zostali pochowani w unikalnych trumnach, niczym odwrócone łodzie. Towarzyszyły im filcowane i tkane ubrania wełniane, przedmioty z brązu, bydło, owce, kozy, pszenica, jęczmień, proso, a nawet ser.

Do tej pory opisano ponad 100 tys. gatunków grzybów. Występują w wodzie, glebie i powietrzu. Z każdym oddechem wdychamy co najmniej kilkadziesiąt zarodników grzybów. Są elementem układu pokarmowego zdrowego człowieka. Maja potężne znaczenie dla ekosystemu. Uczestniczą w rozkładzie ciała po śmierci. Grzyby mają wiele zastosowań – nie tylko w kuchni. Grzybnia może być wysokobiałkowym zamiennikiem mięsa. Grzyby mogą być pomocne w wyjaśnieniu trudnych spraw kryminalnych – konkretne gatunki pomogą ustalić np. miejsce popełnienia zbrodni. Wykorzystuje się je przy produkcji naturalnych pestycydów, a nawet butów. Udowodniono, że są w stanie rozłożyć plastik. Polscy naukowcy z Białegostoku prowadzą badania kliniczne nad korzeniowcem sosnowym, który wykazuje działanie przeciwnowotworowe. – Grzyby są mistrzami rozkładu. Nie ma lepszych organizmów rozkładających związki organiczne, niż grzyby – podkreśla w rozmowie z wideo.wp.pl dr hab. Marta Wrzosek z Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Warszawskiego, przedstawicielka Polskiego Towarzystwa Mykologicznego. – Posiadają pewne enzymy, które służą jako molekularne nożyczki do rozcinania złożonych cząsteczek – dodaje ekspertka.

Chcą dalej odnosić sukcesy w nauce, ale obawiają się o swoje bezpieczeństwo i podstawowe prawa. Grupa nastolatek z Afganistanu, które odniosły sukcesy w robotyce, uciekła do Kataru po zajęciu Afganistanu przez talibów. Nastolatki w wieku 15-18 lat opatentowały już kilka przełomowych wynalazków. Stworzyły m.in. wykrywacz min lądowych, a także tani respirator z części samochodowych. Dziewczęta zostały ewakuowane do Dohy. Czekają tu na miejsce docelowe, gdzie będą mogły zakończyć edukację i samodzielnie decydować o swojej przyszłości. - To było dla nas bardzo trudne, bo nasza rodzina jest tam, a kraj jest zniszczony – mówi jedna z nich - Nahid Rahimi. Nastolatki obawiały się najgorszego pod rządami Talibów – utraty przez kobiety wywalczonych przez lata praw. - Pomyślałyśmy, że musimy wyjechać. Nie miałyśmy innego wyboru. Dla nas służba naszemu krajowi polega właśnie na zdobywaniu wykształcenia – tłumaczy Sadaf Hamidi, członkini grupy. Dziewczyny uciekły, mimo że rzecznik nowego rządu talibów, Suhail Shaheen, zapewniał, że kobiety w Afganistanie nic nie stracą. - Jedynie jeśli nie miały hidżabu, będą musiały nosić hidżab – deklarował. W wywiadzie telewizyjnym dodał jednak, żeby kultura zachodnia nic Afganistanowi nie narzucała, wtedy talibowie nie będą robić tego samego Zachodowi.

- O pieniądze będą mogły ubiegać się konsorcja, złożone z podmiotów biznesowych i naukowych. Czyli na przykład uniwersytety z firmami farmaceutycznymi - tak o zapowiedzianym przez premiera programie wsparcia badań nad technologią RNA mówi dr Radosław Sierpiński, prezes Agencji Badań Medycznych. Gość programu "Newsroom" zapowiedział, że nabór wniosków ma ruszyć tuż po majówce. Sierpiński mówił też o produkcji polskiej szczepionki. - Linie produkcyjne mogłyby zostać uruchomione w pierwszej połowie tego roku - stwierdził szef Agencji Badań Medycznych. Co jednak istotne, na razie mowa jedynie o produkowaniu w naszym kraju preparatów w oparciu o technologię zagraniczną. - Chcemy, żeby niezależnie od ustaleń międzynarodowych Polacy mieli możliwość szybkiego otrzymania szczepionek - stwierdził. I zapowiada, że rozmowy są prowadzone z przynajmniej kilkoma firmami z branży.

Głęboko pod powierzchnią Księżyca mogą znajdować się potężne złoża metali szlachetnych. Do takich wniosków doszli naukowcy z USA i Kanady po badaniach kopalin z Ziemi i Księżyca. Do tej pory ze wszystkich misji Apollo przywieziono 400 kg skał do badań.

Świat nauki wstrzymał oddech, gdy ogłoszono odkrycie na Wenus fosfiny, czyli związku chemicznego fosforu z wodorem. Sensacyjne doniesienie o "odkryciu życia" jest wprawdzie mocno przesadzone, jednak fosfiny to związki, które w warunkach ziemskich mogą powstać wyłącznie przy udziale bakterii lub w laboratoriach. Bardzo ważna jest w tym przypadku opinia geologów, którzy wątpią, by odkryte związki mogły być wynikiem procesów geologicznych. Fosfiny na Wenus są tym bardziej zastanawiające, że powierzchnia planety jest dla ewentualnego życia bardzo nieprzyjazna. Korzystniejsze warunki panują za to nad nią – w atmosferze. Czy to jednak oznacza, że możemy poważnie rozważać możliwość odkrycia na sąsiedniej planecie śladów życia? To w rozmowie z WP wyjaśnia naukowiec Tomasz Rożek.

Nowe ustalenia podają, że galaktyki są zasilane w gazy w rozległej sieci zaopatrującej cały Wszechświat. Naukowcy z Instytutu Maxa Plancka przeprowadzili szczegółowe obserwacje gazów w galaktyce NGC 4321. Odkryli, że wszystkie gazy w kosmosie są ze sobą powiązane. Gazowa materia formująca np. planety jest kontrolowana przez hierarchiczny przepływ, który rozpoczyna się w galaktyce. Przepływy są od siebie zależne, a gazy ze skal planetarnych wpływają na gazy galaktyczne i odwrotnie. Naukowcy porównują to zjawisko do sytuacji połączonych ze sobą miast.

Nie można stworzyć jej w warunkach laboratoryjnych, ale można zastąpić ją falami dźwiękowymi. Naukowcy z Uniwersytetu w Glasgow znaleźli sposób, by pokazać sposób wydobywania się energii z czarnej dziury. Początkowo uważano, że nic nie jest w stanie przed nią uciec - nawet światło. W 1969 r. brytyjski fizyk Roger Penrose stwierdził, że czarną dziurę można wykorzystać jako generator energii. Radziecki fizyk Jakow Zeldowicz twierdził, że można to pokazać obracając cylinder, który odbija światło. Okazało się jednak, że cylinder musiałby obracać miliard razy na sekundę, aby eksperyment zadziałał. Po 50 latach nadal nie ma narzędzi do testów za pomocą światła. Wykorzystano do tego fale dźwiękowe.

Antarktyda to nie miejsce, w którym często dochodzi do tragicznych w skutkach katastrof. Kontynent ten nie jest zamieszkały i przebywają tam niemal wyłącznie pracownicy stacji badawczych, więc szansę na wypadek są ze statystycznego punktu widzenia niewielkie. Jednak niestety to właśnie z Antarktydą związany jest jeden z najbardziej tragicznych epizodów w dziejach Nowej Zelandii. W drugiej połowie lat siedemdziesiątych nowozelandzkie linie lotnicze wprowadziły do swojej oferty widokowe loty nad Antarktydą. Tego rodzaju usługa, mimo stosunkowo wysokiej ceny, szybko zaczęła cieszyć się bardzo dużą popularnością. To z takim lotem związana jest ta tragiczna historia.

Plamka ślepa to miejsce na siatkówce oka, gdzie nie ma komórek odbierających światło. Mimo to świat obserwujemy bez "dziur". Jak i dlaczego się tak dzieje, możesz przekonać się sam bez ruszania się sprzed komputera. Wystarczy, że weźmiesz udział w prostym eksperymencie przygotowanym przez pracowników Centrum Nauki Kopernik. Więcej ciekawych eksperymentów na facebooku Centrum Nauki Kopernik pod hasztagiem #Kopernikwdomu

- To kwestia kilku dni, jesteśmy na etapie przejściowym - tak o wdrożeniu polskich testów na koronawirusa mówi minister nauki Wojciech Murdzek. Był on gościem specjalnego programu WP Koronawirus. Przypomnijmy, że o stworzeniu polskiego testu poinformował w ubiegłym tygodniu poprzednik Murdzka Jarosław Gowin. - W ciągu kilku dni, najpóźniej do końca tygodnia powinniśmy poznać konkretne szczegóły - powiedział minister nauki. Jak dodał, w tej chwili przeznaczone jest na to kilkadziesiąt milionów złotych, ale w każdej chwili finansowanie może być zwiększone.

- Władze uczelni niepublicznych zdają sobie sprawę, w jakim punkcie jesteśmy i tego typu sprawy są rozpatrywane indywidualnie - tak minister nauki i szkolnictwa wyższego Wojciech Murdzek odpowiada na pytanie, czy studenci powinni płacić czesne, jeśli zajęcia są zawieszone. Murdzek był gościem programu specjalnego WP Koronawirus. - Uczelnie starają się wychodzić na przeciw potrzebom studentów i podchodzą do tego typu kwestii bardzo elastycznie - tłumaczy. Jak mówi, potrzeby uczelni wyższych są również wpisane w tarczę antykryzysową. - Na przykład student może starać się o zapomogę więcej razy. Do tej pory było to ograniczone do dwóch takich wniosków - wyjaśnia minister.

Wyszło zabawnie?

Do egzaminów ósmoklasisty coraz mniej czasu. Możemy odpowiednio się do nich przygotować, pozostając w domu. WP Pilot zaprasza na korepetycje online. Dziś z języka polskiego.

W Laboratorium Orfielda w USA znajduje się pomieszczenie, które według księgi Rekordów Guinnessa, pochłania 99,9 proc. dźwięków, stanowiąc najcichsze miejsce na Ziemi. Będąc w środku, nie usłyszy się nic prócz dźwięków wydawanych przez swoje ciało. Przebywanie w niej jest ponad ludzkie siły, ponieważ brak jakichkolwiek docierających bodźców stanowi jedną z najokrutniejszych tortur. Rekord świata w przebywaniu w tej komorze wynosi 45 minut. Odwiedziliśmy podobne miejsce w Polsce.

Naukowcy zidentyfikowali tajemniczego wirusa, o nieznanym dotąd genomie. Czegoś podobnego nie znaleźli w żadnych wcześniej udokumentowanych badaniach nad wirusami.

Naukowcy dokonali prawie niemożliwego. Wyhodowali palmy daktylowe z nasion, które leżały w starożytnych jaskiniach i ruinach przez 2000 lat. Jest to pierwszy raz, kiedy badaczom udało się zrobić coś takiego.

Nowe badania sugerują, że lodowe pole w kształcie serca na Plutonie, napędza wiatry na całej planecie. Serce, zwane Sputnik Planitia, odkryła w 2015 r. sonda New Horizons. Planitia to azotowo-lodowa równina, rozciągająca się na 1000 km. Na północy lód paruje, by na południu znów zamarznąć. Te wahania doprowadzają do powstania azotowych prądów atmosferycznych.

Ściany opuszczonego reaktora jądrowego w Czarnobylu porastają czarnym grzybem. Okazuje się, że grzyb ten pochłania szkodliwe promieniowanie i przekształca je w.. energię. Na pierwszy nalot grzybów naukowcy natknęli się już w 1991 r. Postanowili zbadać, jak grzyby przetrwały w tak ekstremalnych warunkach. Wyniki badań zaskoczyły ekspertów. Grzyby bogate w melaninę zaczęły pochłaniać promieniowanie i przekształcać je w inne formy energii. Porównano je do biologicznej odpowiedzi na panele słoneczne. Dziś eksperci twierdzą, że można by przekształcić je w lek. Pozwoliłoby to np. chorym na raka nie obawiać się radioterapii. Dzięki wytwarzaniu form energii, grzyby można byłoby też wykorzystać do zasilania m.in. urządzeń elektrycznych.

W Rosji odkryto groby starożytnych wojowniczek, które pochowano wraz ze sporą ilością broni. Scytyjskie Amazonki, jak nazywają szczątki badacze, zostały pochowane ponad 2000 lat temu. Cmentarz znajduje w miejscowości Diewica pod Woroneżem. Specjaliści badają go od 2010 r., ale dopiero teraz natknęli się na wejście prowadzące do kurhanu pełnego kości.

Jest jednym z najstarszych i najlepiej zachowanych mózgów na świecie. "Mózg z Heslington", bo tak jest nazywany, należał do człowieka, któremu w VI w. p.n.e. ścięto głowę. Został odkryty w błotnistym dole, w trakcie wykopalisk w Heslington, w północnej Anglii w 2008 roku. Głowę po ścięciu natychmiast pochowano. Kontakt z wilgotną gliną pozwolił zachować tkanki mózgu. W nieżyjącym od 2,6 tys. lat mózgu zaszło do procesów, które obserwuje się w żywym mózgu. Chodzi o agregację białek, czyli zjawisko łączenia się i zwijania białek w tzw. agregaty. Podobnie dzieje się z ludzkim mózgiem w przypadku osób, u których wykryto objawy demencji.

Astronomowie odkryli grupę planet, które do złudzenia przypominają gigantyczne gałki oczne. Ich kształt związany jest z obrotem synchronicznym, czyli sytuacją gdy jedna strona planety jest cały czas zwrócona w stronę najbliższej gwiazdy.

Gwiazda 1,4 tys. razy większa od Słońca może wkrótce eksplodować. Mowa o Betelgezie - czerwonym nadolbrzymie w gwiazdozbiorze Oriona. Astronomowie zaobserwowali, że gwiazda od października staje się słabsza i zaczęła przygasać. Nie utrzymuje stałej jasności. Osiąga najsłabsze wartości od 50 lat dotychczasowej obserwacji. W każdej chwili może dojść do jej śmierci - eksplozji i zamiany w supernową.