geopolityka (strona 7 z 9)

Prof. Antoni Dudek, politolog z UKSW, podsumowuje w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski pierwsze sto dni rządu Donalda Tuska na tle przedwyborczych "100 konkretów" Koalicji Obywatelskiej — jego zdaniem większość z nich nie została zrealizowana, choć zastrzega, że były to obietnice jednej partii koalicyjnej, a nie całego rządu, i już w momencie ich ogłoszenia były niewykonalne w tak krótkim czasie. Docenia uruchomienie zamrożonych wcześniej środków unijnych oraz likwidację zerowego VAT-u na żywność, krytycznie ocenia natomiast sposób zmiany władz w mediach publicznych — mimo to uważa, że nowy program TVP jest wyraźnie mniej propagandowy niż poprzedni. Jego zdaniem błędem było też rozszerzenie programu 500 plus na pierwsze dziecko bez progu dochodowego, oraz przewiduje, że spór wewnątrz Zjednoczonej Prawicy rozstrzygnie się na korzyść Suwerennej Polski.

Jakim prezydentem podczas kolejnej kadencji będzie Władymir Putin? Jak wygląda praca ambasadora RP za granicą? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań padną w długiej rozmowie z Jerzym Markiem Nowakowskim, były ambasadorem RP na Łotwie i a Armenii, a także prezesem Stowarzyszenia Euro-Atlantyckiego oraz gościem kolejnej odsłony programu „didaskalia” Patrycjusza Wyżgi.

Pseudonimowy "Kafir", były oficer Wojskowych Służb Informacyjnych, a później Służby Kontrwywiadu Wojskowego, wspomina w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski chaos, jaki zapanował po nagłej likwidacji WSI 30 września 2006 roku, za rządów pierwszego gabinetu PiS. Opowiada, jak przez kilka miesięcy po rozwiązaniu służby oficerowie wciąż mieli dostęp do tajnych dokumentów i teczek źródeł bez formalnego nadzoru, a polscy żołnierze w Afganistanie i Iraku z dnia na dzień stracili wsparcie swoich oficerów wywiadu. Jego zdaniem tak nagła likwidacja jednej z kluczowych służb specjalnych była wydarzeniem bez precedensu na świecie i realnie osłabiła bezpieczeństwo państwa — obrazowo porównuje tę decyzję do prezentu dla Kremla. "Kafir" ostrzega też, że obecna liczebność polskiej armii zawodowej może nie wystarczyć do samodzielnej obrony kraju w razie poważnego konfliktu.

Tomasz Narkun, ekspert ds. nieruchomości współpracujący z Ministerstwem Rozwoju i Technologii przy programie kredytu 2 procent, opisuje w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, jak zaskoczyła go skala gotówkowego popytu na mieszkania — klienci przychodzili do biur sprzedaży dosłownie z walizkami pieniędzy. Zwraca też uwagę na skutki unijnych przepisów dotyczących efektywności energetycznej budynków — około 7 milionów polskich domów nie spełnia dziś wymaganych norm, a każdy budynek będzie musiał otrzymać klasę energetyczną od A do G, co w przyszłości może oznaczać dla ich właścicieli dodatkowe koszty lub ograniczenia.

Prof. Antoni Dudek, politolog z UKSW, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że masowe protesty rolników wynikają przede wszystkim z napływu ukraińskiego zboża oraz unijnej polityki Zielonego Ładu, w tym budzącej sprzeciw zasady ugorowania części pól — porównuje ją do średniowiecznej trójpolówki. Jego zdaniem Unia Europejska nie ma spójnego planu godzenia interesów rolnictwa z celami klimatycznymi, co może w przyszłości zagrozić żywnościowemu bezpieczeństwu całej Europy. Dudek stanowczo odrzuca popularne w polskiej polityce oskarżenia przeciwników o bycie "rosyjską agenturą" — jego zdaniem to opowieści "funta kłaków niewarte", choć przyznaje, że pojedynczy, niekontrolujący partii agenci mogą kręcić się na obrzeżach każdego ugrupowania. Odnosi się też do sporu prezydent-premier, oceniając, że to premier Tusk jest obecnie w nim na wygranej pozycji.

Paweł Kowal, polityk i politolog, pełnomocnik rządu ds. odbudowy Ukrainy, przekonuje w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że Rosja znajduje się już w procesie rozpadu, który zakończy się odłączeniem od niej kolejnych regionów, na przykład na Kaukazie. Jego zdaniem "Putin nie jest wieczny", a gdy rosyjski imperializm ostatecznie się załamie, Krym wróci do Ukrainy jako autonomiczny region — zgodnie z ukraińską konstytucją — i stanie się, jak ocenia, atrakcyjnym miejscem wypoczynku.

Anna Maria Dyner, analityczka Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych, komentuje w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski śmierć Aleksieja Nawalnego w rosyjskiej kolonii karnej. Zastrzega, że oficjalne przyczyny zgonu nie są jeszcze znane, ale przyznaje, że osobiście silnie podejrzewa, iż nie były to przyczyny naturalne — jej zdaniem żywy Nawalny, nawet za kratami, wciąż stanowił wyzwanie dla Kremla jako jedyna postać zdolna realnie rzucić wyzwanie Władimirowi Putinowi. Ekspertka przypomina też okoliczności śmierci Jewgienija Prigożyna jako przykład podobnego wzorca. Zaznacza jednocześnie, że Nawalny nie był politykiem w pełni zgodnym z oczekiwaniami zachodnich obserwatorów — krytykowano go m.in. za wcześniejsze poparcie dla aneksji Krymu, co pokazuje, jak złożona bywa rosyjska opozycja.

Ppłk rez. Krzysztof Płatek, były rzecznik Agencji Uzbrojenia, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że bezpośredni atak Rosji na Polskę pozostaje mało prawdopodobny — w pierwszej kolejności zagrożone byłyby raczej państwa bałtyckie, o mniejszej "głębi operacyjnej" i dużych rosyjskich mniejszościach narodowych, które Kreml już wcześniej wykorzystywał jako pretekst do interwencji. Jego zdaniem taki scenariusz wymagałby wcześniej poważnej eskalacji napięcia wokół Tajwanu, która rozproszyłaby uwagę USA i NATO. Płatek podkreśla, że każdy kolejny rok modernizacji polskiej armii realnie zwiększa jej bezpieczeństwo, i broni decyzji o zakupie zróżnicowanego uzbrojenia z różnych krajów — mimo komplikacji logistycznych, dywersyfikacja dostawców chroni przed paraliżem produkcji, jaki dotknął częściowo ukraiński przemysł zbrojeniowy pod rosyjskimi rakietami.

Gen. dyw. Karol Molenda, dowódca Komponentu Wojsk Obrony Cyberprzestrzeni, ujawnia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że według danych jego analityków Polska w ostatnich tygodniach była najczęściej atakowanym krajem świata pod względem ataków typu DDoS. Tłumaczy, że w cyberprzestrzeni nie istnieje pojęcie "czasu pokoju" — Polska każdego dnia jest stroną toczącego się konfliktu, a specjaliści od cyberbezpieczeństwa nieustannie pracują, by chronić kluczowe usługi przed blackoutem podobnym do tych, jakie dotknęły Ukrainę po wybuchu wojny. W ocenie generała, choć trudno jednoznacznie udowodnić pochodzenie ataków, polscy analitycy wielokrotnie identyfikowali grupy powiązane z rosyjskim rządem, atakujące zarówno Polskę, jak i innych sojuszników NATO. Polacy są przy tym, w jego opinii, uważani za jednych z najlepszych specjalistów cyberbezpieczeństwa na świecie.

W historycznym wydaniu „Didaskaliów” na żywo Patrycjusz Wyżga rozmawia z Maciejem Wilkiem (członkiem zarządu Flair Airlines, wcześniej w zarządzie LOT-u) o tym, po co Polsce Centralny Port Komunikacyjny i jak duże są dziś ograniczenia Lotniska Chopina. W rozmowie padają konkretne liczby o ruchu pasażerskim w Polsce (49 mln w 2019 i perspektywa ok. 50 mln), prognozach dla aglomeracji warszawskiej oraz o kosztach projektu (46 mld zł dla części lotniskowej wobec 300 mld zł w debacie publicznej). Jest też wątek decyzji środowiskowych (m.in. limity operacji na Chopinie i w Modlinie), roli LOT-u w modelu hubowym, wpływu polityki klimatycznej Unii Europejskiej (ETS, SAF) na latanie oraz pytanie, czy budowa CPK oznacza zamknięcie Okęcia.

W jaki sposób ludzie dokonują wyborów? Dlaczego podejmujemy decyzje, które nie są dla nas korzystne? Jakie wielkie odkrycia w medycynie będziemy obserwować za naszego życia? W jakim stopniu można - poprzez stymulację mózgu - modyfikować człowieka? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań w długiej rozmowie udzieliła dr Alicja Puścian, neuronaukowczyni, popularyzatorka nauki, ambasadorka Polsko-Amerykańskiej Komisji Fulbrighta oraz gościni kolejnego odcinka programu "didaskalia" Patrycjusza Wyżgi. Zapraszamy!

Jakub Kulesza, były poseł Konfederacji i wiceprezes "Wolnościowców", opowiada w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, dlaczego zrezygnował z polityki tuż przed październikowymi wyborami — decyzję ułatwiła mu propozycja Sławomira Mentzena, by wystartował z gorszej pozycji na liście albo w ogóle zrezygnował ze startu. Kulesza twierdzi, że rozstał się z Mentzenem w dobrych relacjach i dziś nie ma nawet zdania na temat tego, kto faktycznie przewodzi Konfederacji. Krytykuje współczesny model uprawiania polityki, w którym liderzy partii oczekują bezwzględnego posłuszeństwa, a osoby niepokorne są "z automatu wypychane". Jego zdaniem politycy coraz bardziej przypominają internetowych influencerów, poświęcających więcej czasu mediom społecznościowym niż strategicznemu myśleniu, co niesie ze sobą realne ryzyko rozbicia rodziny czy uzależnień.

Paweł Bernat, wykładowca Lotniczej Akademii Wojskowej w Dęblinie, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że polskie zasoby kosmiczne przydatne w konflikcie zbrojnym są dziś praktycznie zerowe — kraj nie posiada jeszcze własnego satelity wojskowego, choć MON zamówił już dwa satelity rozpoznawcze, które mają trafić na orbitę do 2027 roku. Ekspert przyznaje, że niedawne poważne zakłócenia sygnału GPS nad Polską można — jego zdaniem — wiązać z zagłuszaniem prowadzonym z okolic Kaliningradu, zastrzegając jednocześnie, że to na razie tylko hipoteza. Wojna w Ukrainie pokazała, jego zdaniem, kluczową rolę "komponentu kosmicznego" — to właśnie dane satelitarne pozwoliły Ukraińcom precyzyjnie namierzać rosyjskie kolumny wojskowe zbliżające się do Kijowa na początku inwazji.

Marcin Iwuć, ekonomista, przedsiębiorca i publicysta, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że około jedna piąta Polaków deklaruje brak jakichkolwiek oszczędności, a kolejne 20-30 procent ma je zaledwie na miesiąc życia. Krytycznie odnosi się do rządowego programu "kredyt na start" z zerowym oprocentowaniem — jego zdaniem realnymi beneficjentami takich ulg są przede wszystkim deweloperzy i banki, bo podnoszą one ceny mieszkań, a klienci i tak kupują je drożej. Iwuć zwraca uwagę, że kluczowe pytanie dotyczy tego, co stanie się z rynkiem, gdy tego rodzaju wsparcie w końcu przestanie działać.

Zbigniew Jagiełło, były prezes PKO BP, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że Narodowy Bank Polski przestał pełnić funkcję, jaką pełnił w poprzednich latach — niezależnego "challengera" kwestionującego politykę gospodarczą rządu — a nadrzędnym celem banku centralnego stał się wyłącznie cel inflacyjny. Jego zdaniem taka konkurencyjność instytucji sprzyjała rozwojowi gospodarczemu kraju. Jagiełło odniósł się też do pytania o przyjęcie euro przez Polskę — uważa, że dopóki krajowe instytucje, jak Rada Polityki Pieniężnej, NBP i rząd, funkcjonują sprawnie, własna waluta pozostaje dodatkowym, wartościowym instrumentem, ale gdy ich decyzje są słabe, dyscyplina narzucana przez strefę euro może okazać się korzystniejsza.

Prof. Antoni Dudek, politolog z UKSW, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że nowy rząd Donalda Tuska na razie traktuje prezydenta Andrzeja Dudę, "jakby nie istniał", mimo że część spraw państwowych, jego zdaniem, wymaga współdziałania obu ośrodków władzy. Krytycznie odnosi się do sposobu przejęcia mediów publicznych przez ministra kultury, oceniając wybraną metodę jako prawnie wątpliwą, choć jednocześnie przyznaje, że dawna TVP była propagandową "szczujnią". Politolog analizuje też szanse Szymona Hołowni na prezydenturę — jego zdaniem nawet sam udział w drugiej turze wyborów przełamałby trwający od 2005 roku podział sceny politycznej na PiS i Platformę, choć piętą achillesową marszałka Sejmu pozostaje jego własna, wciąż niedookreślona partia. Dudek uważa też, że zbliżenie z PSL w sprawach światopoglądowych, w tym aborcji, mogłoby pomóc ugrupowaniu Hołowni zachować niezależność.

Robert Rutkowski, znany psychoterapeuta uzależnień, przekonuje w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że społeczeństwo funkcjonuje dziś w swoistej "okupacji alkoholowej" — ludzie bagatelizują ryzyko i nie widzą możliwości rezygnacji z picia, nawet gdy odczuwają jego negatywne skutki. Powołuje się na badania opublikowane w czasopiśmie "The Lancet", według których nie istnieje bezpieczna dla organizmu dawka etanolu — nawet pojedyncza lampka wina może mieć potencjał rakotwórczy, a mózg potrzebuje kilku miesięcy, by w pełni zregenerować się po jednorazowym spożyciu. Rutkowski krytykuje też biznesowy zwyczaj "dogadywania się" przy alkoholu, wskazując, że coraz więcej poważnych przedsiębiorców na świecie woli negocjować na trzeźwo. Diecie śródziemnomorskiej, mimo obecności w niej wina, wciąż przypisuje realne korzyści zdrowotne — pod warunkiem pominięcia samego alkoholu.

Jakub Wiech, redaktor naczelny portalu Energetyka24.com, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że polscy politycy różnych opcji przez ostatnie dwie dekady ponieśli "spektakularną klęskę" w polityce energetycznej — nie tyle obierając złą strategię, co nie mając żadnej, bo kalkulowali wyłącznie w krótkiej, wyborczej perspektywie. Wskazuje, że przy obecnym tempie prac nad krajowym programem jądrowym, realnym terminem uruchomienia pierwszego bloku pierwszej polskiej elektrowni atomowej jest dopiero rok 2035.

Mateusz Chrobok, specjalista ds. cyberbezpieczeństwa, ostrzega w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że Polska od dawna znajduje się w stanie cichej wojny w cyberprzestrzeni z Rosją. Opisuje, jak sztuczna inteligencja pomogła jego zespołowi wykryć rosyjskie boty na Twitterze, generujące skoordynowane, cotygodniowe fałszywe przekazy — od rzekomych korzyści dla Ukraińców w polskich sklepach po sianie niechęci wobec uchodźców. Twierdzi, że paniczne kolejki po gotówkę i paliwo po wybuchu wojny w Ukrainie były częściowo skutkiem takiej rosyjskiej dezinformacji szerzonej za pośrednictwem podszywających się pod polskie miasta kont w mediach społecznościowych. Mimo zagrożenia Chrobok ocenia, że Polska dotąd radzi sobie z cyberatakami całkiem nieźle, unikając poważniejszych awarii kluczowych usług.

Wojciech Balczun, były prezes PKP Cargo i kolei ukraińskich, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że Polacy nie potrafili wykorzystać okresu wzmożonej pomocy dla Ukrainy do budowania trwałych fundamentów współpracy — zamiast działać pragmatycznie, zbyt długo liczyliśmy na wdzięczność i "prezenty" w zamian za udzieloną pomoc. Jego zdaniem tak rozumiana "przyjaźń" polsko-ukraińska nigdy tak naprawdę nie istniała — była raczej potrzebna stronie ukraińskiej do budowania poczucia, że nie jest osamotniona w wojnie z Rosją. Balczun zaznacza jednak, że osobiście zna wielu Ukraińców o bardzo pozytywnym stosunku do Polski, a relacje między zwykłymi obywatelami obu krajów pozostają dobre.

Płk Andrzej Derlatka, oficer wywiadu biorący udział w negocjacjach akcesyjnych, wspomina w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, jak trudne okazało się wstąpienie do NATO i Unii Europejskiej — wbrew wcześniejszym wyobrażeniom nie wystarczyła sama wola polityczna, lecz konieczne było spełnienie jedenastu szczegółowych umów członkowskich. Tłumaczy, że NATO to nie tylko pakt militarny, ale przede wszystkim "klub krajów demokratycznych" respektujących prawa człowieka i gospodarkę rynkową, w którym kluczowa była cywilna kontrola nad armią, a nie liczba posiadanego uzbrojenia. Ówczesne wyobrażenie polskich generałów o samym procesie akcesyjnym było zupełnie oderwane od rzeczywistości.

Płk Andrzej Derlatka, były oficer wywiadu i ambasador RP w Korei Południowej, opowiada w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski o operacji "Jedność" — reakcji polskiego wywiadu na plany zjednoczenia Niemiec pod koniec lat 80., prowadzone, jego zdaniem, ponad głowami Polski. Twierdzi, że mimo upływu czasu Niemcy i Rosja wciąż mają wspólny interes w dogadywaniu się "pod stołem", a Polska pozostaje w jednym z najbardziej niebezpiecznych miejsc świata. Zdaniem Derlatki Niemcy do dziś nie rozliczyły się z Polską z reparacji za zniszczenia i ofiary II wojny światowej, mimo zapewnień składanych Zachodowi, że sprawa jest zamknięta.

Bartłomiej Radziejewski, politolog i prezes think tanku "Nowa Konfederacja", ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że Polska od lat gra poniżej swojej ligi na arenie międzynarodowej — najpierw "płynęła w głównym nurcie" unijnej polityki, a gdy społecznie odrzucono tę strategię jako zbyt uległą, zastąpiło ją, jego zdaniem, nieprzemyślane "awanturnictwo" kończące się jedynie "tupaniem w kącie". Krytykuje polskich polityków za nadmierne skupienie na mediach społecznościowych kosztem myślenia strategicznego. Radziejewski przedstawia własną teorię nowego, czterobiegunowego układu sił na świecie — dwóch supermocarstw (USA i Chin) oraz dwóch mocarstw (Indii i Rosji) — i uspokaja, że trzecia wojna światowa pozostaje mało prawdopodobna, bo nie leży w niczyim interesie.

Prof. Marcin Piątkowski, ekonomista Akademii Leona Koźmińskiego i ekonomista międzynarodowej instytucji finansowej w Waszyngtonie, przekonuje w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że Polska przeżywa najlepsze 33 lata w swojej tysiącletniej historii gospodarczej — rozwijamy się szybciej niż azjatyckie "tygrysy", choć mówi się o tym niewiele. Poleca inwestycje zamiast oszczędności jako receptę na dalszy wzrost, porównując gospodarkę do sportowca potrzebującego "białka", by budować mięśnie. Nie zgadza się przy tym z krytyczną oceną kondycji polskiej gospodarki, jaką wyraża Leszek Balcerowicz — jego zdaniem to recepty sprzed 33 lat, nieprzystające już do dzisiejszych realiów. Piątkowski przedstawia też własną wizję rozwoju kraju "30, 20, 10": dołączenie do grona 30 najbogatszych państw świata, 20 krajów o najwyższej jakości życia i 10 państw kształtujących światową cywilizację.

Rosja, Ukraina i to, jak zmieniają się nastroje społeczne po obu stronach wojny, są tematem rozmowy Patrycjusza Wyżgi w programie Didaskalia z Barbarą Włodarczyk – autorką książek, reportaży i filmów dokumentalnych o Rosji i krajach postsowieckich. W odcinku pojawiają się m.in. wątki dotyczące „wojny o prawdę” i roli informacji jako broni, danych o rosyjskich stratach przywoływanych przez BBC i MediaZona, a także tego, jak propaganda tłumaczy konflikt po 24 lutego 2022 roku. Włodarczyk opowiada również o finansowych zachętach dla mobilizowanych i odszkodowaniach za śmierć, o wpływie sankcji oraz o zwrocie Rosji w stronę Chin. Co – poza kamerą – Ukraińcy mówią o Wołodymyrze Zełenskim i jak w Rosji pamięta się wsparcie Polski dla pomarańczowej rewolucji?