geopolityka

Czy Rosja może zaatakować państwa NATO unikając odpowiedzi sojuszu? Zbigniew Parafianowicz w rozmowie z Patrycjuszem Wyżgą przedstawia ustalenia z rozmów z politykami i przedstawicielami służb oraz analizuje scenariusze rosyjskiej presji na Polskę i państwa bałtyckie.

Piotr Borkowski, były oficer ABW i ekspert ds. cyberbezpieczeństwa, przekonuje w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że Polska dysponuje wysoko wykwalifikowaną kadrą, zdolną do prowadzenia realnych operacji ofensywnych w cyberprzestrzeni — polscy specjaliści regularnie wygrywają międzynarodowe ćwiczenia NATO i konkursy organizowane przez NASA. Jego zdaniem kluczowym elementem odstraszania jest sama świadomość przeciwnika, że Polska takie zdolności posiada, choć wciąż brakuje przepisów regulujących, kiedy wojsko i służby mogą je uruchamiać. Borkowski ostrzega, że w testach bezpieczeństwa niemal zawsze udaje się przełamać zabezpieczenia badanej organizacji — czasem wystarczy przejąć kontrolę nad niegroźnym urządzeniem w sieci wewnętrznej, jak telewizor na ścianie biura. Zagrożeniem pozostaje też "uśpione" oprogramowanie, czekające w infrastrukturze krytycznej na sygnał do aktywacji.

Daniel Szeligowski, koordynator programu Europa Wschodnia w PISM, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski relacje polsko-ukraińskie po odejściu szefa gabinetu prezydenckiego Andrija Jermaka — jego zdaniem "z punktu widzenia Ukrainy Polska nie rozdaje kart", a spory historyczne bywają przez Kijów wykorzystywane politycznie, gdy okazują się przydatne wewnętrznie. Analityk ostrzega, że ukraiński sektor energetyczny, który poprzednią zimę przetrwał "fartem", może tej zimy zmierzyć się z jeszcze poważniejszymi atakami rosyjskimi. Szeligowski wskazuje też na szersze przetasowania we władzy — prezydent Zełenski, choć osłabiony, dokooptowuje do wąskiego grona decyzyjnego m.in. Kyryła Budanowa i Rustema Umerowa, rozkładając w ten sposób polityczne ryzyko.

Marek Magierowski i Zbigniew Parafianowicz analizują w "Bez Doktryny", jak wiara staje się narzędziem w rękach przywódców w Rosji, na Ukrainie, w USA i Izraelu. Zdaniem Parafianowicza Rosyjska Cerkiew Prawosławna jest ściślej podporządkowana państwu niż niegdyś Kościół anglikański Zjednoczonemu Królestwu, a Kreml cynicznie wykorzystuje wizerunek obrońcy wiary do legitymizowania swojej polityki — jako przykład podaje Ławrę Świętogórską w Donbasie, gdzie w 2014 roku separatyści mieli przechowywać broń i ukrywać część dowództwa. Rozmówcy oceniają, że prezydent Wołodymyr Zełenski musiał sięgnąć po symbolikę religijną, ogłaszając autokefalię ukraińskiego kościoła, by ograniczyć wpływy Moskwy. Magierowski zwraca też uwagę na rosnący w Izraelu wpływ radykalnych partii religijnych na rząd Benjamina Netanjahu, opisując to zjawisko jako pełzającą teokratyzację izraelskiej polityki.

Magdalena Gawin, była wiceminister kultury i twórczyni Instytutu Pileckiego, ocenia w "Bez Doktryny", że spór historyczny z Ukrainą był nieunikniony, a opieranie przez Kijów tożsamości na kulcie ukraińskich nacjonalistów z UPA to gwarancja politycznej izolacji w Europie. Jej zdaniem prezydent Wołodymyr Zełenski cynicznie sięga po symbolikę UPA za każdym razem, gdy chce uciszyć wewnętrzne problemy i skandale korupcyjne, co w unijnych stolicach może skończyć się politycznym "samobójstwem wizerunkowym". Gawin krytykuje też uległość polskich elit lat 90. wobec Berlina, w tym postawę byłego szefa MSZ Jacka Czaputowicza, który przystawał na niemieckie propozycje rozmywające pamięć o polskich ofiarach wojny na rzecz abstrakcyjnych "ofiar słowiańskich". Apeluje o budowę spójnego, ponadpartyjnego frontu obrony prawdy historycznej, uznając, że termin "pojednanie" stracił dla niej sens.

Bartosz Grodecki, szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego, ocenia w "Bez Doktryny" decyzję Wołodymyra Zełenskiego o nadaniu jednej z jednostek ukraińskiej armii imienia "Bohaterów UPA" jako policzek dla Polski i sprawę godnościową. Według niego niedawne spotkanie w Warszawie z szefem Biura Prezydenta Ukrainy Kyryłem Budanowem nie przyniosło deeskalacji, a strona ukraińska nie złożyła żadnej realnej oferty poza powołaniem wspólnej komisji historycznej. Przypomina też kulisy odesłania przez Zełenskiego Orderu Orła Białego po decyzji prezydenta Nawrockiego o jego odebraniu — gest ten, jak twierdzi, przyjęto w Pałacu Prezydenckim jednoznacznie negatywnie. Grodecki zapowiada zbliżającą się wizytę w USA, podczas której Polska ma lobbować za przystąpieniem do programu Nuclear Sharing oraz przedstawić ofertę budowy stałej amerykańskiej bazy w okolicach Wrocławia.

Zbigniew Parafianowicz i Marek Magierowski oceniają w "Bez Doktryny", że ukraińskie ataki dronowe na Moskwę wyświadczyły NATO przysługę, obnażając atomowe groźby Władimira Putina jako blef, a wojna zaczyna dotykać nawet najbogatszych mieszkańców Moskwy i Petersburga, którzy dotąd oglądali ją głównie na Telegramie. Zdaniem Parafianowicza Wołodymyr Zełenski, wzmocniony poczuciem siły po uderzeniach w głąb Rosji, celowo gra na podziale między prezydentem Karolem Nawrockim a premierem Donaldem Tuskiem, a polska strona bezradnie się w to wciąga. Magierowski krytykuje też podpisane w Wersalu memorandum USA-Iran, nazywając je błędem strategicznym podyktowanym wyłącznie zbliżającymi się w USA wyborami do Kongresu i chęcią obniżenia cen paliw.

Marek Magierowski i Zbigniew Parafianowicz, autor książki "Kłopot z Zełenskim", opisują w "Bez Doktryny" mapę hipotetycznego rozpadu Rosji, jaką w gabinecie szefa ukraińskiego wywiadu Kyryła Budanowa miał zobaczyć jeden z polityków rządu Mateusza Morawieckiego — obwód kaliningradzki zaznaczono na niej jako teren Niemiec, a nie wspólną strefę Polski i państw bałtyckich. Dla Parafianowicza to dowód erozji zrozumienia w relacjach polsko-ukraińskich, tym bardziej że w interesie Berlina, jego zdaniem, nie leży wzmacnianie pozycji Polski jako czynnika decyzyjnego w Europie Środkowej. Rozmówcy tłumaczą też, że posowiecka mentalność otoczenia Wołodymyra Zełenskiego, wykształcona m.in. w działającej w Kijowie akademii wywiadu GRU, przekłada się na aroganckie traktowanie partnerów zagranicznych, choć z ukraińskiej perspektywy prezydent pozostaje bohaterem narodowym miary Lecha Wałęsy.

W 12. odcinku "Bez Doktryny" gen. Rajmund Andrzejczak (były Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego) i dr Sławomir Dębski (historyk, były dyrektor PISM) opowiadają o "Nowym Algorytmie Strategicznym Polski. Autorzy programu "Ground Zero" (Kanał Zero) zwracają uwagę, na jakich fundamentach Polska powinna budować swoje bezpieczeństwo i jaką politykę przyjmować w budowaniu sojuszy.

Piotr Zychowicz, twórca kanału "Historia realna", ocenia w "Bez Doktryny" reakcje polskich polityków na zapowiedzi Donalda Trumpa jako emocjonalną katastrofę, wciągającą bezpieczeństwo państwa w polsko-polską wojnę partyjną. Jego zdaniem transakcyjna polityka Waszyngtonu traktuje sojuszników w Europie instrumentalnie, bo dla Trumpa liczą się przede wszystkim interesy na Pacyfiku. Zychowicz stawia też tezę, że Polacy budują tożsamość narodową wokół historycznych klęsk, a nie zwycięstw, co jego zdaniem rzutuje na obecne błędy geopolityczne — wskazuje, że państwo chętniej fetuje tragiczne w skutkach Powstanie Warszawskie niż realne zwycięstwo nad bolszewikami w 1920 roku. Publicysta analizuje też mechanizm postępującej radykalizacji izraelskiej polityki wobec Palestyńczyków, tłumacząc, jak izraelskie elity usprawiedliwiają swoje działania obawą przed "kolejnym Holokaustem".

- Orban moim zdaniem jest skończony politycznie - ocenia prof. Bogdan Góralczyk, gość najnowszego odcinka "Didaskaliów". Ekspert analizuje również globalne układanki w przededniu wizyty Donalda Trumpa w Chinach.

Jacek Bartosiak, ekspert ds. geopolityki, ocenia w "Bez Doktryny", że obecna polska doktryna obronna to fikcja oparta na naiwnym założeniu, iż Amerykanie w razie wojny na pewno nas uratują — jego zdaniem stosunek wydatków zbrojeniowych do realnych zdolności bojowych to "totalny absurd". Twierdzi, że USA pod wodzą Trumpa, po porażce w handlowej batalii z Chinami, stają się "drapieżnym hegemonem" destabilizującym Eurazję, a wstrzymanie rotacji amerykańskiej brygady w Polsce obnaża braki finansowe Pentagonu. Bartosiak apeluje o radykalną przebudowę Sił Zbrojnych RP — porzucenie drogich, tradycyjnych platform bojowych na rzecz robotyki i dronów oraz sojusz wojskowy ze Szwecją i Ukrainą. Chwali przy tym decyzję Jarosława Kaczyńskiego o otwarciu rezerw w pierwszym miesiącu rosyjskiej inwazji na Ukrainę, nazywając ją jedną z niewielu trafnych decyzji polskich elit.

Marek Magierowski i Zbigniew Parafianowicz analizują w "Bez Doktryny" powody, dla których tegoroczna, odchudzona parada z okazji Dnia Zwycięstwa w Moskwie ich zdaniem dowodzi strachu Kremla przed ukraińskimi atakami dronowymi — Ukraińcy udowodnili, że są technicznie zdolni do uderzenia w okolice Placu Czerwonego. Rozmówcy biorą też na warsztat kuluarowe plany relokacji 5 tysięcy amerykańskich żołnierzy wraz z rodzinami z Niemiec do Polski — Magierowski ostrzega, że logistycznie może to nas przerosnąć, bo żołnierskie dzieci potrzebują szkół, a rodziny dostępu do służby zdrowia. W ich ocenie Niemcy stają się "partnerem drugiej kategorii", polegającym na polskiej tarczy obronnej, a to realne bazy USA, nie same zapisy traktatu waszyngtońskiego, stanowią dziś jedyną skuteczną gwarancję odstraszającą Rosję.

Jak wyglądały kulisy uwolnienia Andrzeja Poczobuta? Czy Donald Trump próbuje odciągnąć Łukaszenkę od Rosji? W 8. odcinku „Bez Doktryny” wchodzimy za kulisy uwolnienia Andrzeja Poczobuta i pokazujemy mechanizmy, które stoją za wymianami więźniów, agentów oraz zakładników politycznych. To opowieść o służbach, dyplomacji, twardych negocjacjach i świecie, w którym ludzie potrafią stać się kartą przetargową.

Czołgi w telewizji, braki w magazynach - taka przez lata była gorzka prawda o wyposażeniu polskiego żołnierza. Jak jest teraz? Na te pytanie odpowiada w najnowszym odcinku ppłk w stanie spoczynku Michał Sitarski, ekspert wojskowy i red. naczelny "FRAG OUT! Magazine".

Marek Magierowski i Zbigniew Parafianowicz komentują w "Bez Doktryny" reakcję ambasady Izraela na kontrowersyjną prowokację posła Konrada Berkowicza, która zażądała usunięcia go z parlamentu i zaproponowała Polakom "reedukację". Magierowski ocenia to jako przekroczenie wszelkich granic dyplomacji — jego zdaniem żaden ambasador, izraelski czy jakikolwiek inny, nie powinien decydować, jak głosują Polacy, a Izrael nie pozwala sobie na podobne gesty wobec Francji, Niemiec czy Wielkiej Brytanii. Rozmówcy analizują też twardniejącą politykę zagraniczną Wołodymyra Zełenskiego po jego głośnym starciu z Donaldem Trumpem w Białym Domu oraz propozycję Emmanuela Macrona rozciągnięcia francuskiego parasola nuklearnego na osiem państw, w tym Polskę, zauważając, że Paryż liczy w zamian na budowę drugiej polskiej elektrowni atomowej przez EDF.

Wasyl Bodnar, ambasador Ukrainy w Polsce, tłumaczy w "Bez Doktryny", że Ukraina odzyskała ok. 450 km kw. na południu kraju, głównie w obwodzie zaporoskim, a wiosenna ofensywa Rosji zakończyła się klęską — ukraińska obrona zestrzeliwuje dziś, według niego, ponad 80 procent rosyjskich pocisków manewrujących. Potwierdza, że współpraca wojskowa z Polską, w tym wymiana dronów za efektory do systemu Patriot, jest intensywna, choć owiana tajemnicą. Najostrzejszy fragment rozmowy dotyczył Wołynia: pytany wprost, czy dowódca UPA Roman Szuchewycz był zbrodniarzem, Bodnar odpowiada, że nie uważa go za takiego, mimo że jego oddziały dokonywały zbrodni — jego zdaniem ocenę powinni wystawić historycy, nie politycy, co spotkało się z ostrym sprzeciwem prowadzących. Ambasador podkreśla przy tym, że dla Ukrainy UPA pozostaje też symbolem walki z ZSRR.

Czy jesteśmy świadkami pęknięcia ruchu MAGA i początku końca politycznego projektu Donalda Trumpa? Podczas programu przeanalizujemy, czy wojna z Iranem, rosnący bunt w administracji oraz napięcia wewnątrz Partii Republikańskiej zwiastują głębszy kryzys władzy w USA. Zastanowimy się, kto dziś naprawdę wpływa na decyzje Waszyngtonu i jak te procesy mogą zmienić globalny układ sił. Gościem odcinka będzie Magdalena Górnicka-Partyka – specjalistka ds. amerykańskiego marketingu politycznego.

Marcin Przydacz, minister w Kancelarii Prezydenta, broni w "Bez Doktryny" łagodnej strategii Pałacu Prezydenckiego wobec Donalda Trumpa, przekonując, że w polityce liczy się skuteczność, a nie tylko retoryka. Krytykuje przy tym premiera Donalda Tuska i szefa MSZ Radosława Sikorskiego, twierdząc, że obaj "uznają, że najlepiej jest obrażać prezydenta Trumpa", a za zgrzyt z amerykańskim ambasadorem wini wicemarszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego. Zdradza, że sekretem dobrych relacji Nawrockiego z amerykańskim przywódcą stały się sporty walki — Trump miał zagadnąć prezydenta o boks już na pierwszym spotkaniu. W 16. rocznicę katastrofy smoleńskiej Przydacz ocenia, że państwo polskie skompromitowało się, oddając w 2010 roku wrak tupolewa Rosjanom, co miało pozbawić Polskę instrumentów dotarcia do prawdy.

Leszek Miller, były premier RP, ocenia w "Bez Doktryny" wojnę USA z Iranem, krytykuje rząd Donalda Tuska i wspomina kulisy rozmów z Georgem W. Bushem, Benjaminem Netanjahu i Władimirem Putinem. Działania Izraela w Strefie Gazy nazywa wprost "ludobójstwem", twierdząc, że premier Netanjahu kieruje wojnami na Bliskim Wschodzie kierując się także interesem osobistym. W jego ocenie Ukraina powinna zgodzić się na oddanie części terytoriów w zamian za pokój, a jej szanse na wejście do Unii Europejskiej są bardzo niewielkie. Miller deklaruje, że nic nie wie o torturach, do których miało dojść za jego rządów w amerykańskiej placówce w Starych Kiejkutach, choć zastrzega, że w skrajnych sytuacjach osobiście wydałby na nie zgodę. Nie żałuje też decyzji o wysłaniu polskich wojsk do Iraku w 2003 roku, mimo nieautoryzowanej przez ONZ inwazji.

Płk Piotr Krawczyk, były szef Agencji Wywiadu, ocenia w trzecim odcinku "Bez Doktryny" skutki uderzenia USA i Izraela na Teheran, w którym zginął m.in. najwyższy przywódca Iranu. Jego zdaniem Iran przeszedł transformację z cywilnej teokracji w "klasyczną juntę wojskową", a reżim może bezpowrotnie utracić wpływy w regionie, m.in. w Libanie. Krawczyk twierdzi, że irański program nuklearny był na skraju finalizacji — reżim miał już wysoko wzbogacony uran oraz technologię potrzebną do budowy głowicy jądrowej. Odniósł się też do krążącej od lat plotki o planach polskiego wywiadu dotyczących odzyskania wraku tupolewa ze Smoleńska, potwierdzając, że w 2016 roku takie koncepcje rzeczywiście rozważano, choć ostatecznie do operacji nie doszło. W jego ocenie zamknięcie cieśniny Ormuz stanowi też bezpośrednie zagrożenie dla europejskiego przemysłu i polskich interesów gazowych.

Marek Magierowski i Zbigniew Parafianowicz analizują w drugim odcinku "Bez Doktryny" żądania administracji Donalda Trumpa wobec europejskich sojuszników NATO w kontekście wojny w Zatoce Perskiej. Parafianowicz ocenia, że groźby amerykańskiego prezydenta to przemyślana taktyka nacisku, a Polska popełnia błąd, unikając konstruktywnej dyskusji z Waszyngtonem o wsparciu koalicji. Obaj dziennikarze wskazują na brak merytorycznego przygotowania Amerykanów do wojny, wynikający z politycznych czystek i usunięcia specjalistów od Iranu z Rady Bezpieczeństwa Narodowego. Zwracają też uwagę, że żądane przez administrację Trumpa 200 mld dolarów na sfinansowanie operacji zbrojnej wielokrotnie przewyższa wieloletnią pomoc Zachodu dla Ukrainy, a przyszłość wojen coraz mocniej przesuwa się w stronę algorytmów i firm Big Tech, wobec których system inwigilacji Pegasus to już "oldschoolowe" narzędzie.

Kiedy dowiemy się, czym są ciemna materia i ciemna energia? Czy w centrum każdej galaktyki znajduje się czarna dziura? I czy czarne dziury są więzieniami materii? Jak może wyglądać koniec wszechświata? Na te wiele więcej pytań Patrycjusza Wyżgi odpowie prof. Marek Demiański, fizyk, astrofizyk, astronom związany m.in. z Uniwersytetem Warszawskim.

Marek Magierowski, były ambasador RP w USA i Izraelu, oraz Zbigniew Parafianowicz, reporter specjalizujący się w tematyce bezpieczeństwa, analizują w premierowym odcinku podcastu "Bez Doktryny" spór rządu z prezydentem Karolem Nawrockim wokół weta wobec unijnego programu zbrojeniowego SAFE. Ich zdaniem konflikt zaczyna strukturalnie zagrażać bezpieczeństwu państwa, bo politycy obu obozów stali się zakładnikami własnych radykalnych elektoratów. Magierowski przekonuje, że zakupy broni w USA to biurokratyczna "droga przez mękę", a bezwarunkowa wiara w amerykańskie wsparcie, zwłaszcza w cieniu wojny USA z Iranem, jest dla Polski wysoce ryzykowna. Rozmówcy oceniają też, że największym beneficjentem bliskowschodniego chaosu jest premier Izraela Benjamin Netanjahu, który celowo dąży do destabilizacji rosnącego w siłę Iranu.

Główna arteria zaopatrzeniowa Donbasu została niemal odcięta. Roje dronów FPV czyhają na wszystko, co pojawi się na drodze M03, która łączy strategiczne miasta w regionie. Potrzeba specjalnych środków, by przedrzeć się nią do kluczowych miast. W tym odcinku "Żeby Wiedzieć" sprawdzamy, jak Ukraina odpiera rosyjskie ataki w strategicznym rejonie walk. Gościem odcinka jest Zbigniew Parafianowicz - dziennikarz, korespondent wojenny i autor książek (m.in. "Polska na wojnie"), który bezlitośnie obnaża mechanizmy konfliktu.