geopolityka (strona 3 z 9)

Daniel Szeligowski z Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że na Ukrainie panują dziś nastroje minorowe, a kraj przeżywa najtrudniejszy moment wojny — afera korupcyjna wokół bliskich współpracowników Wołodymyra Zełenskiego zachwiała zaufaniem do prezydenta, spadającym do około 20 procent. Jego zdaniem osłabiony Zełenski dąży dziś do przyspieszenia zarówno rozmów pokojowych, jak i wyborów, by skapitalizować resztki poparcia, zanim będzie zmuszony do trudnych ustępstw. Analityk ostrzega, że po Trumpie władzę w USA przejmie prawdopodobnie jeszcze bardziej izolacjonistyczny polityk, dla którego Ukraina będzie już "przegrana", a europejscy sojusznicy — zbędnym obciążeniem. Dla Polski kluczowe jest, jego zdaniem, niedopuszczenie do uznania rosyjskich zdobyczy terytorialnych, bo ustępstwo wobec Ukrainy może oznaczać podobną presję na Polskę.

Prof. Marcin Majewski, biblista, tłumaczy w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że najstarsza literatura wczesnochrześcijańska, w tym listy św. Pawła, milczy na temat kresu życia Maryi — dogmat o jej wniebowzięciu Kościół katolicki ustalił dopiero w XX wieku, blisko dwa tysiące lat po tych wydarzeniach. Zaznacza, że Maryja, choć niezwykle ważna, pozostaje w Biblii postacią drugoplanową — po opisanej w Dziejach Apostolskich modlitwie z apostołami znika z kart tekstu, podobnie jak wiele innych bocznych postaci biblijnych, których losów Pismo Święte po prostu nie odnotowuje.

Prof. Andrew Michta, ekspert geopolityczny związany z Hamilton School na Uniwersytecie Florydy, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że administracja Donalda Trumpa nie do końca rozumie Rosję, przez co Władimir Putin może w pewnym momencie "przelicytować" i osobiście urazić dumnego z siebie amerykańskiego prezydenta. Jego zdaniem Putin prowadzi wobec Zachodu wojnę cywilizacyjną o odbudowę imperialnej pozycji Rosji, opartą na przekonaniu, że narodu ukraińskiego w istocie nie ma, są tylko "zapomniani Rosjanie". Politolog krytykuje też strategię administracji Bidena za brak jasno określonego celu wojny — hasło "będziemy wspierać Ukrainę tak długo, jak będzie trzeba" nazywa złym planowaniem operacyjnym. Przekonuje, że Polska powinna dziś odgrywać kluczową rolę regionalną, w tym rozważyć przywrócenie powszechnej służby wojskowej.

Prof. Andrzej Dragan, fizyk teoretyczny z Uniwersytetu Warszawskiego, ostrzega w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że błyskawiczny rozwój modeli językowych sztucznej inteligencji, potrafiących dziś rozwiązywać zadania matematyczne niedostępne większości ludzi, może wykształcić pokolenie, dla którego samodzielne rozwiązywanie problemów logicznych stanie się po prostu za trudne. Podkreśla, że jeszcze trzy lata temu takie modele nie dorównywały ośmiolatkowi, a dziś radzą sobie z zadaniami z FrontierMath, z którymi nie poradziłaby sobie większość matematyków — jeśli tempo tego rozwoju nie zwolni, konsekwencje dla ludzkiego myślenia mogą być, jego zdaniem, poważne.

Jakie są główne cele chińskiej armii? Czy Chiny są gotowe do inwazji na Tajwan? Jak wygląda potencjał chińskiej armii w porównaniu do USA i Rosji? I jakie są jej najsłabsze punkty? Na te i wiele innych pytań Patrycjusza Wyżgi odpowie ppłk rezerwy Maciej Korowaj, analityk specjalizujący w zagadnieniach bezpieczeństwa. Zapraszamy do oglądania kolejnego odcinka programu „didaskalia”

Dr Patryk Kugiel, główny analityk programu "Azja i Pacyfik" w PISM, tłumaczy w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że nałożone przez administrację Trumpa 50-procentowe cła na Indie mogą kosztować amerykański przemysł zbrojeniowy utratę wieloletnio budowanej relacji z tym krajem — plany sprzedaży myśliwców F-35 stają się dziś, jego zdaniem, mało realne, bo zaufanie do amerykańskiego sprzętu, uzależnionego od kodów kontrolowanych przez Waszyngton, zostało nadszarpnięte. Ekspert zwraca uwagę, że w przeciwieństwie do USA Rosja, drugi kluczowy sojusznik Indii, nie nadwyrężyła dotąd ich zaufania, co może skłonić Nowe Delhi do zacieśnienia współpracy ze Wschodem.

Władysław Kosiniak-Kamysz, wicepremier i minister obrony narodowej, tłumaczy w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że Polska musi dziś funkcjonować w zatartym stanie "ani wojny, ani pokoju", inwestując w cyberobronę, sztuczną inteligencję i nowoczesny sprzęt, by skutecznie odstraszać potencjalnego agresora. Zapewnia, że mimo roku prezydentury Donalda Trumpa liczebność wojsk amerykańskich w Polsce, około 10 tysięcy żołnierzy, pozostaje niezmienna. Minister podkreśla, że wsparcie dla Ukrainy leży w polskiej racji stanu — granica polskiego bezpieczeństwa przebiega dziś na froncie ukraińsko-rosyjskim, dlatego apeluje o studzenie antyukraińskich emocji społecznych. Zapowiada też, że do końca października 2025 roku rząd wybierze producenta nowych okrętów podwodnych, oraz dzieli się osobistą ambicją, by za dwa lata to polityk PSL objął fotel premiera.

Jak wielkie firmy technologiczne przejmują władzę nad Polską i światem? Czym jest cyfrowa kolonizacja? Jak działają lobbyści amerykańskich korporacji? Czy monopol zabija innowacje? Odpowiedzi na te i wiele więcej pytań Patrycjusza Wyżgi udzieli Sylwia Czubkowska, dziennikarka, pisarka, autorka książki „Bóg techy. Jak wielkie firmy technologiczne przejmują władzę nad Polską i światem” oraz współautorka podcastu Tech Storie. Zapraszamy do oglądania kolejnego odcinka programu „didaskalia”!

Ppłk Marcin Faliński, wieloletni oficer operacyjny Agencji Wywiadu, wyjaśnia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, dlaczego popularne zalecenia o gotowym "plecaku ewakuacyjnym" bywają, jego zdaniem, oderwane od realiów cywilnego życia z bliskimi, zwierzętami czy chorym członkiem rodziny. Zamiast tego radzi praktyczne minimum — powerbank, radio na baterie niezależne od prądu, zapas jedzenia i leków na choroby przewlekłe, środki opatrunkowe oraz zeskanowane kopie ważnych dokumentów przechowywane na zewnętrznym dysku. Zastrzega, że sam "sypia spokojnie" i jest daleki od panikowania, ale warto mieć podstawową świadomość sytuacji.

Marek Menkiszak, kierownik Zespołu Rosyjskiego w Ośrodku Studiów Wschodnich, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że Rosja przegrywa dziś wojnę na poziomie strategicznym, choć taktycznie wciąż powoli przesuwa linię frontu kosztem ogromnych strat. Tłumaczy, że zachodnie sankcje od początku miały ograniczony charakter — nigdy nie objęły w pełni kluczowych źródeł rosyjskich dochodów, czyli sektora gazowego i nuklearnego, częściowo z obawy przed eskalacją nuklearną, częściowo z obawy o destabilizację globalnego rynku energii. Jego zdaniem Moskwa wciąż liczy na zmianę polityki Zachodu pod presją społecznego zmęczenia wojną oraz na malejące zaangażowanie administracji Trumpa. Menkiszak przedstawia strategię "5xO" — odmawianie Rosji zwycięstwa i legitymacji, izolację gospodarczą, odstraszanie i obronę — jako drogę do pokonania Kremla bez bezpośredniej konfrontacji militarnej.

Płk Piotr Lewandowski, weteran misji w Iraku i Afganistanie, ostrzega w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski przed wpędzaniem się w spiralę lęku przed wojną z Rosją — przypomina, że tak jak w 1939 roku, wybuch konfliktu i tak zawsze będzie zaskoczeniem, niezależnie od przygotowań. Jego zdaniem powtarzanie w kółko, że "Rosja na pewno nas zaatakuje" grozi samospełniającą się przepowiednią, w której obie strony zaczną dążyć do konfrontacji tylko dlatego, że się jej spodziewają. Zaznacza jednak, że mentalne przygotowanie polskiego społeczeństwa na trudne scenariusze wciąż pozostaje zaniedbane.

Dr Maciej Pieczyński, publicysta i znawca problematyki rosyjskiej, tłumaczy w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski dominującą w Rosji narrację, według której Ukraińcy to w istocie Rosjanie, którzy zapomnieli o swoich korzeniach — dlatego określa się ich jako braci, których trzeba "wyzwolić". Wskazuje na karykaturalny podział na dobrych Ukraińców, świadomych rosyjskich korzeni, i złych, którzy "sprzedali się Zachodowi" — ten sam schemat myślowy, jak zaznacza ekspert, obejmuje w rosyjskiej narracji również Polaków.

Krzysztof Wojczal, ekspert geopolityczny i autor książki "Polska do potęgi", wskazuje w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski na rozdźwięk między łagodną retoryką Donalda Trumpa wobec Władimira Putina a realnymi działaniami jego administracji, które jego zdaniem systematycznie osłabiają Rosję — od obniżenia cen ropy dzięki rozmowom z Arabią Saudyjską, przez wymuszenie na NATO deklaracji wydatków na poziomie 5 procent PKB, po nałożenie ceł na Indie, dużego importera rosyjskiej ropy. Analityk twierdzi, że rosyjskie prowokacje, w tym naruszenia polskiej przestrzeni powietrznej dronami, wynikają ze słabości Moskwy, nie jej siły. Za najbardziej czarny scenariusz uznaje niedocenienie przez USA gotowości Rosji do rozszerzenia frontu już w przyszłym roku, proponując, by Polska lobbowała za stałymi bazami amerykańskimi i strefą buforową nad Ukrainą, w której NATO zestrzeliwałoby rosyjskie pociski.

Płk Piotr Krawczyk, szef Agencji Wywiadu w latach 2016-2022, przekonuje w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że mimo budżetu wielokrotnie mniejszego niż np. niemiecki BND, polskie służby dzięki profesjonalizmowi funkcjonariuszy należą do światowej czołówki. Proponuje głęboką reformę strukturalną — połączenie rozdzielonego dziś wywiadu cywilnego i wojskowego w jedną służbę, bo w "hybrydowym świecie" taki podział uznaje za anachronizm, oraz rozszerzenie kompetencji CBA o ochronę interesów ekonomicznych państwa. Krawczyk apeluje o bardziej ofensywne podejście, w tym zdolności odstraszania w cyberprzestrzeni — przyznaje, że polskie służby mają możliwości technicznego zakłócenia infrastruktury w Rosji, choć nie precyzuje szczegółów. Postuluje też powołanie ministerstwa bezpieczeństwa narodowego dla lepszego nadzoru politycznego nad służbami.

Marek Matusiak, ekspert Ośrodka Studiów Wschodnich, tłumaczy w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, dlaczego amerykańskie poparcie dla Izraela pozostaje niezmienne niezależnie od tego, kto rządzi w Białym Domu — wynika to, jego zdaniem, z silnego, wewnątrzpolitycznego wymiaru relacji, bo krytyczne wobec Izraela decyzje mogą kosztować amerykańskich polityków głosy i fundusze kampanijne. Przypomina, że nawet administracja Joe Bidena, mimo otwartego poparcia dla Izraela, unikała publicznego wskazywania, że to premier Netanjahu bywał odpowiedzialny za zrywanie prób zawieszenia broni w Gazie.

Prof. Hieronim Grala z Uniwersytetu Warszawskiego ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że Rosja w przewidywalnej przyszłości, a może nigdy, nie zrezygnuje ze swoich roszczeń terytorialnych wobec Krymu i całego Donbasu — nieotrzymanie tego, czego Kreml chce najbardziej, byłoby dla Putina dotkliwym zakwestionowaniem jego polityki. Choć Polska zajmuje w rosyjskim postrzeganiu świata miejsce marginalne, na liście "wrogich narodów" sytuujemy się, jego zdaniem, wysoko, głównie za sprawą powojennego przesunięcia granic. Historyk wskazuje kilku potencjalnych następców Putina, od premiera Michaiła Miszustina po mera Moskwy Siergieja Sobianina, ale pozostaje sceptyczny wobec scenariusza rozpadu Federacji Rosyjskiej na mniejsze państwa — jego zdaniem coś wciąż spaja to państwo silniej, niż się wydaje z zewnątrz.

Dlaczego dekomunizacja w Polsce się nie udała? Jakie były największy błędy III RP? Czy media publiczne mogły być apolityczne? Czy polska demografia to tykająca bomba? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań udzielił prof. dr hab. Antoni Dudek, historyk, politolog oraz stały gość programu "didaskalia" Patrycjusza Wyżgi.

Rafał Modrzewski, współzałożyciel i prezes firmy ICEYE, opowiada w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, jak studencki projekt budowy fińskiego mikrosatelity przerodził się w dekadę w globalnego lidera radarowej obserwacji Ziemi — dziś firma zarządza największą na świecie, 52-satelitarną konstelacją, obrazującą dowolny punkt globu co godzinę, niezależnie od pogody i pory dnia, z rozdzielczością 25 centymetrów. Dzięki radarowi syntetycznej apertury, w przeciwieństwie do satelitów optycznych, ICEYE "widzi" nawet przez chmury i w nocy, co ma kluczowe znaczenie wojskowe — to właśnie te dane pomogły Ukraińcom namierzyć rosyjskie kolumny wojsk jeszcze przed inwazją. Modrzewski przyznaje, że jako nieamerykańska firma sprzedająca dane wywiadowcze rządowi USA jego spółka jest ewenementem na tym rynku, a wśród cywilnych klientów wymienia japońskich ubezpieczycieli.

Prof. Aleksander Mądry, wykładowca MIT i szef działu gotowości w OpenAI, tłumaczy w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że ludzkość po raz pierwszy w historii nawiąże relację z "gatunkiem", który w pewnych obszarach będzie od niej po prostu lepszy. Opisuje trzy etapy rozwoju sztucznej inteligencji — wąską AI skupioną na jednym problemie, ogólną AI zdolną transformować całe sektory gospodarki, oraz odległą jeszcze superinteligencję przewyższającą ludzki umysł. W OpenAI kieruje zespołem badającym najgorsze scenariusze, w tym ryzyko przejęcia modeli przez osoby o złych intencjach czy wykorzystania AI do tworzenia broni biologicznej. Mimo zagrożeń przekonuje, że rozwoju tej technologii nie da się już zatrzymać, a jej wpływ na gospodarkę będzie w najbliższym roku coraz bardziej odczuwalny.

Daniel Szeligowski, koordynator programu Europa Wschodnia w PISM, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że po odejściu szefa gabinetu Andrija Jermaka dotychczasowy, pionowy model władzy w Ukrainie przestał działać — prezydent Wołodymyr Zełenski buduje dziś szerszy krąg decyzyjny, żartobliwie nazywany w Kijowie "nowym politbiurem", z udziałem m.in. Kyryła Budanowa, Dawyda Arachamii i Rustema Umerowa. Jego zdaniem oznacza to, że Zełenski jest dziś słabszy niż wcześniej, ale jednocześnie rozkłada polityczne ryzyko, dzieląc się nie tylko władzą, lecz i odpowiedzialnością. Analityk zaznacza, że relacje polsko-ukraińskie komplikuje spór o politykę historyczną, który Zełenski może wykorzystywać wewnętrznie, oraz ostrzega, że nadchodząca zima może być dla ukraińskiego, mocno nadwyrężonego sektora energetycznego jeszcze trudniejsza niż poprzednia.

Czy Wielka Brytania jest państwem flankowym? Czy Londyn wciąż może być nazywany Londongradem? Jakie wyglądają obecne relacje Wielkiej Brytanii i Rosji? Czy Londyn może samodzielnie dysponować własnym arsenałem jądrowym? Czy służby są "ostateczną emanacją brytyjskiego establishmentu"? Na te i wiele innych pytań Patrycjusza Wyżgi odpowie dr Przemysław Biskup, analityk ds. Wielkiej Brytanii i Irlandii w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych.

Jakub Kumoch, ambasador RP w Chinach i były szef prezydenckiego Biura Polityki Międzynarodowej, wraca w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski do zaplanowanego wiele miesięcy wcześniej spotkania Andrzeja Dudy z Wołodymyrem Zełenskim w Wiśle, miesiąc przed pełnoskalową inwazją Rosji. Ujawnia, że to właśnie tam zapadły dwie kluczowe decyzje, później wcielone w życie — otwarcie polskich granic dla uchodźców oraz uczynienie z Polski hubu logistycznego dla dostaw broni. Kumoch tłumaczy, że w rozmowach z Ukraińcami konsekwentnie poruszał trudny temat zbrodni wołyńskiej — jego zdaniem to właśnie od prezydenta Dudy Zełenski dopiero zaczynał dowiadywać się, jak wielką ranę stanowi ta historia dla Polaków. Polska zawsze deklarowała przy tym Ukrainie brak zgody na jakiekolwiek ustalenia bez konsultacji — "nie będzie drugiego Monachium".

Dlaczego migranci wybierają Niemcy, a nie Polskę, i co to oznacza dla sporu na granicy polsko-niemieckiej? Gościem Patrycjusza Wyżgi w programie Didaskalia jest dr Krzysztof Rak, historyk i główny analityk Instytutu Zachodniego w Poznaniu, współautor książki „Piekielni sąsiedzi”. W rozmowie pojawiają się m.in. niemiecka polityka migracyjna, wątek socjalu i rynku pracy, teza o roli wielkiego biznesu w obniżaniu kosztów pracy oraz pytanie o skalę integracji kilku milionów imigrantów w Niemczech. Jest też o modelu niemieckiej gospodarki opartej na eksporcie, konsekwencjach globalizacji dla klasy średniej, a także o drogiej energii, sporze wokół energetyki jądrowej i o tym, jak w Niemczech debatuje się o powrocie do rosyjskiego gazu.

W jaki sposób werbuje polski wywiad? Kto jest dobrym materiałem na oficera wywiadu? Jak obecnie wygląda walka wywiadów na Bliskim Wschodzie? W jaki sposób Vincent V. Severski konceptualizuje pracę pisarza? Na te i wiele więcej pytań Patrycjusza Wyżgi odpowiedzi udzieli VINCENT V. SEVERSKI, były oficer wywiadu i poczytny pisarz powieści szpiegowskich.

Prof. Robert Wiśniewski, autor książki "Chrześcijanie pierwszych wieków", tłumaczy w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że słowo "święci" w Nowym Testamencie oznaczało pierwotnie całą wspólnotę chrześcijańską, a nie wyjątkowe, czczone jednostki — tak pisał choćby św. Paweł, zwracając się do "świętych w Koryncie" czy "świętych w Efezie". Zaznacza, że zorganizowany kult świętych, z wiarą w cuda dziejące się przy ich grobach, pojawił się dopiero po prześladowaniach chrześcijan, nie wcześniej niż w IV wieku.