didaskalia (strona 7 z 8)

Jakub Wiech, redaktor naczelny portalu Energetyka24.com, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że polscy politycy różnych opcji przez ostatnie dwie dekady ponieśli "spektakularną klęskę" w polityce energetycznej — nie tyle obierając złą strategię, co nie mając żadnej, bo kalkulowali wyłącznie w krótkiej, wyborczej perspektywie. Wskazuje, że przy obecnym tempie prac nad krajowym programem jądrowym, realnym terminem uruchomienia pierwszego bloku pierwszej polskiej elektrowni atomowej jest dopiero rok 2035.

Mateusz Chrobok, specjalista ds. cyberbezpieczeństwa, ostrzega w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że Polska od dawna znajduje się w stanie cichej wojny w cyberprzestrzeni z Rosją. Opisuje, jak sztuczna inteligencja pomogła jego zespołowi wykryć rosyjskie boty na Twitterze, generujące skoordynowane, cotygodniowe fałszywe przekazy — od rzekomych korzyści dla Ukraińców w polskich sklepach po sianie niechęci wobec uchodźców. Twierdzi, że paniczne kolejki po gotówkę i paliwo po wybuchu wojny w Ukrainie były częściowo skutkiem takiej rosyjskiej dezinformacji szerzonej za pośrednictwem podszywających się pod polskie miasta kont w mediach społecznościowych. Mimo zagrożenia Chrobok ocenia, że Polska dotąd radzi sobie z cyberatakami całkiem nieźle, unikając poważniejszych awarii kluczowych usług.

Wojciech Balczun, były prezes PKP Cargo i kolei ukraińskich, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że Polacy nie potrafili wykorzystać okresu wzmożonej pomocy dla Ukrainy do budowania trwałych fundamentów współpracy — zamiast działać pragmatycznie, zbyt długo liczyliśmy na wdzięczność i "prezenty" w zamian za udzieloną pomoc. Jego zdaniem tak rozumiana "przyjaźń" polsko-ukraińska nigdy tak naprawdę nie istniała — była raczej potrzebna stronie ukraińskiej do budowania poczucia, że nie jest osamotniona w wojnie z Rosją. Balczun zaznacza jednak, że osobiście zna wielu Ukraińców o bardzo pozytywnym stosunku do Polski, a relacje między zwykłymi obywatelami obu krajów pozostają dobre.

Płk Andrzej Derlatka, oficer wywiadu biorący udział w negocjacjach akcesyjnych, wspomina w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, jak trudne okazało się wstąpienie do NATO i Unii Europejskiej — wbrew wcześniejszym wyobrażeniom nie wystarczyła sama wola polityczna, lecz konieczne było spełnienie jedenastu szczegółowych umów członkowskich. Tłumaczy, że NATO to nie tylko pakt militarny, ale przede wszystkim "klub krajów demokratycznych" respektujących prawa człowieka i gospodarkę rynkową, w którym kluczowa była cywilna kontrola nad armią, a nie liczba posiadanego uzbrojenia. Ówczesne wyobrażenie polskich generałów o samym procesie akcesyjnym było zupełnie oderwane od rzeczywistości.

Płk Andrzej Derlatka, były oficer wywiadu i ambasador RP w Korei Południowej, opowiada w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski o operacji "Jedność" — reakcji polskiego wywiadu na plany zjednoczenia Niemiec pod koniec lat 80., prowadzone, jego zdaniem, ponad głowami Polski. Twierdzi, że mimo upływu czasu Niemcy i Rosja wciąż mają wspólny interes w dogadywaniu się "pod stołem", a Polska pozostaje w jednym z najbardziej niebezpiecznych miejsc świata. Zdaniem Derlatki Niemcy do dziś nie rozliczyły się z Polską z reparacji za zniszczenia i ofiary II wojny światowej, mimo zapewnień składanych Zachodowi, że sprawa jest zamknięta.

Bartłomiej Radziejewski, politolog i prezes think tanku "Nowa Konfederacja", ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że Polska od lat gra poniżej swojej ligi na arenie międzynarodowej — najpierw "płynęła w głównym nurcie" unijnej polityki, a gdy społecznie odrzucono tę strategię jako zbyt uległą, zastąpiło ją, jego zdaniem, nieprzemyślane "awanturnictwo" kończące się jedynie "tupaniem w kącie". Krytykuje polskich polityków za nadmierne skupienie na mediach społecznościowych kosztem myślenia strategicznego. Radziejewski przedstawia własną teorię nowego, czterobiegunowego układu sił na świecie — dwóch supermocarstw (USA i Chin) oraz dwóch mocarstw (Indii i Rosji) — i uspokaja, że trzecia wojna światowa pozostaje mało prawdopodobna, bo nie leży w niczyim interesie.

Prof. Marcin Piątkowski, ekonomista Akademii Leona Koźmińskiego i ekonomista międzynarodowej instytucji finansowej w Waszyngtonie, przekonuje w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że Polska przeżywa najlepsze 33 lata w swojej tysiącletniej historii gospodarczej — rozwijamy się szybciej niż azjatyckie "tygrysy", choć mówi się o tym niewiele. Poleca inwestycje zamiast oszczędności jako receptę na dalszy wzrost, porównując gospodarkę do sportowca potrzebującego "białka", by budować mięśnie. Nie zgadza się przy tym z krytyczną oceną kondycji polskiej gospodarki, jaką wyraża Leszek Balcerowicz — jego zdaniem to recepty sprzed 33 lat, nieprzystające już do dzisiejszych realiów. Piątkowski przedstawia też własną wizję rozwoju kraju "30, 20, 10": dołączenie do grona 30 najbogatszych państw świata, 20 krajów o najwyższej jakości życia i 10 państw kształtujących światową cywilizację.

Rosja, Ukraina i to, jak zmieniają się nastroje społeczne po obu stronach wojny, są tematem rozmowy Patrycjusza Wyżgi w programie Didaskalia z Barbarą Włodarczyk – autorką książek, reportaży i filmów dokumentalnych o Rosji i krajach postsowieckich. W odcinku pojawiają się m.in. wątki dotyczące „wojny o prawdę” i roli informacji jako broni, danych o rosyjskich stratach przywoływanych przez BBC i MediaZona, a także tego, jak propaganda tłumaczy konflikt po 24 lutego 2022 roku. Włodarczyk opowiada również o finansowych zachętach dla mobilizowanych i odszkodowaniach za śmierć, o wpływie sankcji oraz o zwrocie Rosji w stronę Chin. Co – poza kamerą – Ukraińcy mówią o Wołodymyrze Zełenskim i jak w Rosji pamięta się wsparcie Polski dla pomarańczowej rewolucji?

Marek Matusiak, ekspert Ośrodka Studiów Wschodnich ds. Bliskiego Wschodu, tłumaczy w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, dlaczego uważa za teorie spiskowe twierdzenia, jakoby izraelskie służby musiały wiedzieć wcześniej o planach ataku Hamasu z 7 października. Porównuje sytuację do amerykańskiego zaskoczenia atakiem z 11 września 2001 roku — nawet najlepiej przygotowane państwo demokratyczne może paść ofiarą terrorystycznego zaskoczenia. Jego zdaniem prawdziwym źródłem porażki był błąd całej koncepcji politycznej – przekonanie, że Hamas jest groźny, ale kontrolowalny za pomocą zapory granicznej i punktowych interwencji zbrojnych, co pozwalało też unikać trudnych rozmów o przyszłości państwa palestyńskiego. Matusiak przestrzega przed jednoznacznymi ocenami dalszego rozwoju konfliktu, apelując o sceptycyzm wobec informacji przekazywanych przez wszystkie zaangażowane strony.

Sebastian Mikosz to były prezes PLL LOT. Swoją funkcję sprawował od marca 2009 do września 2010 roku oraz w latach 2013-2015. Po odejściu z zarządu narodowego przewoźnika objął funkcję prezesa eSky.pl Następnie od 2017 do 2019 roku był prezesem Kenya Airways.

Tomasz Wróblewski, prezes Warsaw Enterprise Institute, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że Polacy nigdy w historii nie byli tak zamożni, a nasz kraj nigdy nie był tak blisko dogonienia europejskiego lidera gospodarczego, czyli Niemiec. Jego zdaniem Europa jako całość słabnie i będzie musiała się rozszerzać, by utrzymać globalne znaczenie. Prezes WEI zwraca uwagę na sytuację naszego zachodniego sąsiada — po raz pierwszy od 200 lat Niemcy mają, jego zdaniem, problem z określeniem własnej roli i kierunku rozwoju, co otwiera przed Polską nowe możliwości na arenie europejskiej.

Prof. Antoni Dudek, historyk i politolog z UKSW, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że tworzący się po wyborach 2023 roku rząd koalicyjny — od Platformy Obywatelskiej po Lewicę — będzie najtrudniejszą koalicją od pierwszej połowy lat 90., ale się nie rozpadnie, dopóki najsilniejszym spoiwem pozostaje wspólny cel odsunięcia PiS od władzy. Jego zdaniem prawdziwym testem dla nowego rządu będzie dopiero konstruowanie budżetu, gdy trzeba będzie znaleźć środki na wszystkie złożone w kampanii obietnice. Politolog ocenia szanse na przejście ludowców do koalicji z PiS jako znikome — jego zdaniem oznaczałoby to dla PSL utratę własnego elektoratu w ciągu jednej kadencji, bo w przeciwieństwie do dawnej koalicji z Platformą, elektoraty PiS i PSL się dziś w dużej mierze pokrywają.

Aleksander Kwaśniewski, były prezydent, krytycznie ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski sposób, w jaki rządzący poinformowali opinię publiczną o rezygnacji dwóch kluczowych generałów Wojska Polskiego tuż przed wyborami parlamentarnymi. Jego zdaniem obywatele mają prawo poznać rzeczywiste powody tak nietypowej decyzji, a jej ukrywanie stanowi poważny problem dla funkcjonowania demokratycznego państwa. Kwaśniewski zwraca uwagę, że odchodzący dowódcy byli mianowani i przez lata cenieni przez obecny obóz rządzący, co jego zdaniem czyni całą sytuację jeszcze bardziej niezrozumiałą. Zdaniem byłego prezydenta Polska jest dziś mniej bezpieczna niż kilka lat temu — nie tylko z powodu wojny w Ukrainie, napięć na Bliskim Wschodzie i wokół Tajwanu, ale również z powodu niejasności wokół sytuacji w polskiej armii.

Dr Łukasz Grabarczyk, neurochirurg, opisuje w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, jak naprawdę wygląda ludzki mózg — porównuje jego konsystencję do tofu i zaznacza, że żywy narząd "tętni" własnym rytmem, pozostając bezwonnym, w przeciwieństwie do zmienionych chorobowo tkanek. To właśnie w mózgu, nie w sercu, kryje się według niego osobowość i tożsamość człowieka; przypomina też, że pierwsi neurochirurdzy byli uznawani niemal za szaleńców, co przez długi czas hamowało rozwój tej dziedziny medycyny. Lekarz opowiada o swoim doświadczeniu pracy w szpitalu wojskowym po ukraińskiej stronie granicy, gdzie operował bardzo młodych, ciężko rannych żołnierzy, mimo że żadne szkolenie w pełni nie przygotowuje na to, z czym mierzy się medycyna czasu wojny.

Jaki wynik w wyborach uzyska Konfederacja? Jakie sojusze zarysują się na polskiej scenie politycznej po 15 października? Czy kobiety odegrają kluczową rolę w wyborach? W jakim stanie Polskę zostawia rząd Prawa i Sprawiedliwości? Czy Polska dobrze wykorzystuje szczególną sytuację geopolityczną w Europie? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań udzielił w długiej rozmowie prof. Rafał Chwedoruk, politolog, doktor habilitowany nauk humanistycznych, profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego i gość kolejnego odcinka programu "didaskalia" Patrycjusza Wyżgi

Kto wygra wybory parlamentarne? Czy Konfederacja wejdzie do rządu? Czy Trzecia Droga przekroczy próg wyborczy? Kto będzie kandydatem na prezydenta w 2025 roku? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań udzielił w długiej rozmowie prof. Antoni Dudek, politolog, historyk i gość kolejnego odcinka programu "didaskalia" Patrycjusza Wyżgi.

Thomas "Drago" Dzieran, komandos Navy Seals, wspomina w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski swoją drogę z komunistycznej Polski do amerykańskich sił specjalnych. Jako nastolatek trenował sporty walki, by radzić sobie z przemocą w swoim środowisku, a w czasach "Solidarności" zaangażował się w ochronę demonstracji przed milicją — za kolportaż nielegalnych ulotek trafił na trzy lata do więzienia w Hrubieszowie, skąd wyszedł wcześniej dzięki amnestii, o którą zabiegał Jan Paweł II. Po wyjeździe do USA przeszedł drogę od sprzątacza po komandosa, biorąc udział w ponad stu misjach bojowych, w tym wspólnie z żołnierzami polskiej jednostki GROM. Dzieran, porównując dzisiejszą Ukrainę do starożytnych Termopil, a Wołodymyra Zełenskiego do króla Leonidasa, podkreśla, że jest dumny z tego, jak Polska wspiera walczący kraj.

Robert Gwiazdowski, prawnik i ekonomista, były przewodniczący rady nadzorczej ZUS, ostrzega w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski przed nadchodzącym kryzysem demograficznym, który może doprowadzić do poważnej zapaści systemu emerytalnego. Jego zdaniem problem narasta od lat, a gdy pokolenie powojennego wyżu demograficznego masowo przejdzie na emeryturę, aktywna zawodowo będzie już znacznie mniej liczna generacja z niżu urodzeń sprzed dwóch dekad — może zabraknąć osób pracujących na świadczenia. Ekonomista uważa, że jedynym sposobem na oddalenie kryzysu byłaby spektakularna zmiana na rynku pracy, choć nie sprecyzował, jak miałaby wyglądać. Podkreśla, że rosnące problemy gospodarcze dotykają dziś większości krajów świata, ale Polska, z uwagi na swoją strukturę demograficzną, zbliża się do szczególnie niebezpiecznego momentu.

Podpułkownik rezerwy Maciej Korowaj, były oficer wywiadu wojskowego, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że armia białoruska, mimo podporządkowania Moskwie, jest lepiej zorganizowana i zdyscyplinowana niż rosyjska — brakuje jej charakterystycznego, jego zdaniem, rosyjskiego chaosu. Tłumaczy, dlaczego Białoruś, mimo udostępnienia swojego terytorium do przygotowań inwazji, nie przyłączyła się bezpośrednio do wojny z Ukrainą — jej niewielka armia nie zmieniłaby układu sił, a ewentualny udział mógłby wywołać niezadowolenie żołnierzy. Korowaj, powołując się na swoje doświadczenie służbowe, którego szczegółów nie może ujawnić, wyraża przekonanie, że seria niedawnych awarii i wypadków na polskiej kolei może mieć związek z działaniami obcych służb specjalnych. W jego ocenie w wojnie przyszłości o przewadze zadecyduje przede wszystkim zdolność do gromadzenia i przetwarzania informacji.

Czy F-16 przeważy szalę na korzyść Ukrainy? Kto będzie szkolił ukraińskich pilotów? Ile kosztuje wyszkolenie pilota? Czy wojsko polskie korzysta z doświadczeń emerytowanych żołnierzy? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań udzielił w długiej i ciekawej rozmowie pułkownik rezerwy Krystian Zięć gość kolejnego odcinka programu "didaskalia" Patrycjusza Wyżgi

Prof. Włodzisław Duch z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu ostrzega w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski przed wykorzystaniem sztucznej inteligencji przez terrorystów — jego zdaniem odpowiednio wykształceni fanatycy mogliby w przyszłości nakłonić zaawansowane systemy do ujawnienia niebezpiecznych informacji. Naukowiec niepokoi się też scenariuszem, w którym systemy sztucznej inteligencji zaczną samodzielnie wyznaczać sobie cele wymykające się spod ludzkiej kontroli. Mimo to podkreśla, że korzyści z rozwoju tej technologii — w medycynie, nauce czy jakości życia — wciąż przeważają nad zagrożeniami. Profesor przewiduje rewolucję w wielu zawodach, ale uspokaja, że niewiele z nich całkowicie zniknie, bo sztuczna inteligencja wciąż nie dorównuje człowiekowi pod względem percepcji własnego ciała i otoczenia.

Prof. Bogdan de Barbaro, psychiatra i terapeuta rodzinny z Collegium Medicum UJ, dzieli się w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski swoją wizją przyszłości — marzy o społeczeństwie, w którym różnice między ludźmi budzą ciekawość, a nie nienawiść, a politycy potrafią ze sobą rozmawiać. Podkreśla, że polskim relacjom wciąż brakuje podstawowej życzliwości i otwartości na odmienność drugiego człowieka. Profesor apeluje o bardziej elastyczne podejście do ról męskości i kobiecości — jego zdaniem mężczyzna powinien mieć prawo do czułości i wrażliwości, tak jak kobieta do stanowczości i siły, bez obawy przed społecznym osądem. Zwraca też uwagę, że stereotypy dotyczące męskości sprawiają, iż mężczyźni rzadziej niż kobiety decydują się szukać pomocy specjalisty.

Anna Maria Dyner, analityczka Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że bezpośrednie zagrożenie militarne dla Polski ze strony Rosji i Białorusi pozostaje niewielkie dzięki członkostwu w NATO, jednak wschodni sąsiedzi będą nadal prowadzić działania hybrydowe — od kryzysu migracyjnego na granicy po próby dywersji wobec infrastruktury krytycznej, takiej jak koleje. Zwraca uwagę na obecność kilku tysięcy bojowników Grupy Wagnera na Białorusi, tuż przy polskiej granicy, po nieudanym buncie Jewgienija Prigożyna — jej zdaniem mogą być wykorzystywani do przerzutu migrantów lub prowokacji, choć nie stanowią realnego zagrożenia militarnego dla Polski. Ekspertka wskazuje, że kluczem do bezpieczeństwa pozostają stale rozwijane zdolności rozpoznawcze służb oraz świadomość społeczna zagrożeń.

Prof. Rafał Wnuk, historyk z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, tłumaczy w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski okoliczności wybuchu powstania warszawskiego w 1944 roku — decyzję o rozpoczęciu walk przyspieszył błędny meldunek wywiadu o rzekomych czołgach na Pradze. Jego zdaniem dowódcy Armii Krajowej nie dysponowali wówczas pełną wiedzą o ustaleniach konferencji w Teheranie, które pozbawiły sensu główny cel akcji "Burza". Historyk przywołuje szacunki strat: w walkach zginęło około 20 tysięcy powstańców, a łączne straty ludności cywilnej Warszawy ocenia się na 150-200 tysięcy osób, wobec około 1600 zabitych Niemców. Wnuk unika oceniania dowódców powstania w kategoriach winy, mówiąc raczej o odpowiedzialności — wskazuje przy tym, że rozważano różne warianty rozwoju akcji "Burza", ale żaden z ówczesnych dowódców AK nie postulował całkowitej rezygnacji z walki zbrojnej.

Dr hab. Aleksandra Przegalińska-Skierkowska, futurolożka z Akademii Leona Koźmińskiego, przekonuje w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że sztuczna inteligencja niekoniecznie odbierze ludziom pracę — może za to uwolnić czas, pozwalając pracować krócej i skupić się na tym, co naprawdę ważne. Powołuje się na badania pokazujące, że pracownicy korzystający z asystenta opartego na ChatGPT działają szybciej i skuteczniej niż osoby pracujące samodzielnie. Ekspertka ostrzega jednak, że technologia wciąż popełnia błędy, które bywają trudne do wychwycenia, dlatego nadzór człowieka pozostaje niezbędny. Za największe zagrożenie związane z rozwojem sztucznej inteligencji uznaje nie bunt maszyn, lecz dezinformację i manipulację — w tym możliwość tworzenia fałszywych kont wykorzystywanych do politycznych oszustw i wyłudzeń finansowych.