didaskalia (strona 8 z 8)

Prof. Andrzej Dragan z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego i Narodowego Uniwersytetu Singapuru opowiada w programie „Didaskalia” o tym, co w filmie „Oppenheimer” jest punktem wyjścia do rozmowy o fizyce: od przybliżenia Borna-Oppenheimera po podstawy reakcji łańcuchowej i pytanie o masę krytyczną. W rozmowie pojawiają się też nazwiska kluczowych postaci projektu Manhattan, wątek ręcznych obliczeń wykonywanych bez współczesnych komputerów oraz porównanie z bombą wodorową i kontrolowaną syntezą termojądrową. Jest też dygresja o „Interstellar” i tym, jak film pokazuje dylatację czasu w pobliżu czarnej dziury. A na koniec Dragan wraca do współczesnego „black boxu”: dlaczego wciąż nie rozumiemy, jak działają duże sieci neuronowe, i czy w tym może pomóc komputer kwantowy.

Krystyna Kurczab-Redlich, reportażystka i wieloletnia korespondentka w Rosji, autorka biografii "Wowa, Wołodia, Władimir", przedstawia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski swoją wersję tego, co ukształtowało charakter Władimira Putina — trudne, naznaczone odrzuceniem dzieciństwo, o którym opowiadała jej sama matka rosyjskiego przywódcy. Jej zdaniem to właśnie zachwiane poczucie własnej wartości z dzieciństwa odpowiada za skłonność Putina do kłamstwa i braku empatii w dorosłym życiu. Reportażystka przywołuje też okoliczności śmierci generała Lwa Roklina w 1998 roku, tuż przed nagłym awansem Putina na szefa FSB, jako jedną z niewyjaśnionych spraw z jego wczesnej kariery. Twierdzi, że rosyjski przywódca, wbrew wizerunkowi twardziela, jest w gruncie rzeczy tchórzem, otoczonym rozbudowanym systemem osobistych zabezpieczeń.

Sławosz Uznański został wybrany przez Europejską Agencję Kosmiczną do Rezerwy Astronautów ESA i ma szansę na udział w misjach kosmicznych. Polski naukowiec pokonał ponad 22 tys. kandydatów z całej Europy w trwających półtora roku eliminacjach. Jak wyglądała rekrutacja? Po co Polsce kosmos? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań udzielił gość kolejnego odcinka programu "didaskalia" Patrycjusza Wyżgi. Zapraszamy.

Gen. Waldemar Skrzypczak, były dowódca Wojsk Lądowych, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że o zakończeniu wojny w Ukrainie zadecyduje ostatecznie poziom polityczny, a nie samo pole bitwy — kluczową rolę odegrają, jego zdaniem, Stany Zjednoczone i Chiny. Analizuje kulisy nieudanego marszu Jewgienija Prigożyna na Moskwę, który — jak twierdzi — musiał być wcześniej precyzyjnie przygotowany, a jego celem było wymuszenie na Kremlu usunięcia dowództwa rosyjskiej armii. W ocenie generała obrona Bachmutu była decyzją bardziej polityczną niż militarną, kosztującą Ukrainę nieproporcjonalnie wysokie straty. Krytykuje też zagranicznych lobbystów, którzy — jego zdaniem — skutecznie zniechęcają polskich decydentów do inwestowania w rodzimy przemysł zbrojeniowy na rzecz zakupów sprzętu za granicą.

Paweł "Naval" Mateńczuk, weteran jednostki specjalnej GROM, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że Rosja przegrała już wojnę w Ukrainie na poziomie strategicznym — nie udało jej się zdobyć Kijowa w kilka dni ani zainstalować marionetkowego rządu. Jego zdaniem konflikt boleśnie obnażył wieloletnie zaniedbania polskiej armii — od zaniechanej modernizacji sprzętu po utratę rodzimego przemysłu zbrojeniowego, w tym zdolności produkcji prochu. Weteran krytykuje uzależnienie polskiego wojska od zagranicznych zakupów uzbrojenia i apeluje o odbudowę krajowej zbrojeniówki. Zwraca też uwagę na brutalność rosyjskiej taktyki wojennej, w tym na przypadki zabijania własnych, wycofujących się żołnierzy — praktykę, którą porównuje do metod radzieckiego NKWD z czasów II wojny światowej.

Pseudonimowy "Major Tarski", który przez prawie 20 lat służył w polskim wywiadzie, opowiada w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski o kluczowych zadaniach służb specjalnych — od zdobywania technologii przeciwnika po udział w działaniach antyterrorystycznych. Twierdzi, że dwie dekady temu polski wywiad mógł znajdować się w pierwszej piątce najlepszych służb na świecie, między innymi dzięki skutecznemu pozyskiwaniu technologii naukowo-technicznych, w tym farmaceutycznych. Zdaniem byłego oficera podobną strategię z ogromnym sukcesem od dekad prowadzą Chiny, korzystając z rozległej sieci swoich obywateli pracujących w zagranicznych instytucjach naukowych — jest przekonany, że chiński wywiad jest aktywny również w Polsce. Opisuje też, jak przebiega rekrutacja do służb — kandydatów wyszukuje się często na uczelniach, kierując się nie tylko motywacją finansową, ale przede wszystkim kompetencjami.

Artur B. Chmielewski, kierownik misji międzyplanetarnych w NASA Jet Propulsion Laboratory, przekonuje w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że przy odpowiednim budżecie polska misja na Marsa mogłaby wystartować w ciągu pięciu lat, a NASA chętnie podzieliłaby się w tym celu swoją wiedzą i doświadczeniem. Inżynier, który wyjechał z Polski w 1975 roku jako maturzysta, wspomina swoją drogę od skromnego studenta inżynierii do udziału w konsultacjach przy filmie "Armagedon", co — jego zdaniem — pomogło przekonać amerykańskich kongresmanów do zwiększenia funduszy na badania kosmiczne. Chmielewski uważa, że współczesne technologie kosmiczne służą dziś nie tylko nauce, ale i bezpieczeństwu — wspierają m.in. obronę Ukrainy — oraz wyraża przekonanie, że młodzi polscy naukowcy mają ogromny, wciąż niedoceniany potencjał.

Mateusz Lachowski, dziennikarz i korespondent wojenny, opowiada w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski o kulisach pracy na froncie wojny w Ukrainie oraz o Rosyjskim Korpusie Ochotniczym — antyputinowskich Rosjanach, którzy po represjach we własnym kraju zdecydowali się walczyć po stronie Ukrainy. Jego zdaniem spodziewana kontrofensywa nie przyniesie jednego przełomowego natarcia, lecz będzie postępować stopniowo, "po kawałku", kosztem wysokich strat po stronie ukraińskiej — nawet do 10 tysięcy żołnierzy. Lachowski, który wielokrotnie znalazł się w bezpośrednim niebezpieczeństwie podczas pracy na froncie, w tym podczas ostrzału w Bachmucie, wspomina też najtrudniejszy moment swojej pracy reporterskiej — wiadomość o śmierci znajomego żołnierza, z którym dzień wcześniej jeszcze rozmawiał.

Prof. Antoni Dudek, historyk i politolog z UKSW, ostrzega w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski przed skutkami trwającego od 2015 roku wyścigu partii politycznych na socjalne obietnice wyborcze — jego zdaniem to tylko kwestia czasu, aż rosnące wydatki, w tym rekordowe zbrojenia, doprowadzą Polskę do poważnego kryzysu finansów publicznych. Krytykuje pod tym względem zarówno rządzący obóz, jak i opozycję — ocenia, że politycy z zasady "oszukują" wyborców, obiecując więcej, niż da się sfinansować. Dudek nie spodziewa się jednak, by którakolwiek z dużych partii osiągnęła w najbliższych wyborach samodzielną większość, przewidując raczej okres niestabilnych, mniejszościowych rządów. Zwraca też uwagę na brak realnej strategii wobec nadchodzącego deficytu pracowników na polskim rynku pracy.

Krzysztof Zanussi, reżyser i scenarzysta, wraca w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski do swojego spotkania z Władimirem Putinem podczas jednego z festiwali filmowych, gdy przypadkiem usiadł tuż obok rosyjskiego przywódcy. Opisuje go jako człowieka o "mrocznym poczuciu humoru" i "kamiennej twarzy", nieodrodnego syna KGB, który chętnie chwali się swoją przeszłością służbową. Zdaniem reżysera Rosjanie postrzegają Polaków jako zdrajców słowiańskiej wspólnoty, bo odróżniamy się od niej katolicyzmem i łacińską tradycją, a wielu jego dawnych rosyjskich znajomych dziś boi się mówić otwarcie z obawy przed inwigilacją. Zanussi dzieli się też niepokojem o kondycję współczesnej Europy, którą porównuje do dekadencji czasów Republiki Weimarskiej, oraz opowiada o swoim najnowszym filmie "Liczba doskonała".

Rafał Zaorski, inwestor i spekulant, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że po wybuchu wojny w Ukrainie Polska stała się dla Stanów Zjednoczonych krajem frontowym o strategicznym znaczeniu, co — jego zdaniem — będzie przyciągać kapitał niezależnie od tego, kto będzie u nas rządził. Uważa, że Rosjanie mentalnie nie cofną się od swoich imperialnych ambicji, a wojna może ostatecznie zamrozić się w układ podobny do podziału Korei. Zaorski nie wierzy w szybkie wejście Ukrainy do NATO czy Unii Europejskiej, spodziewając się raczej powstania wyniszczonego państwa buforowego. W rozmowie dzieli się też swoimi prognozami dotyczącymi światowej gospodarki w najbliższych dekadach — od nowej "żelaznej kurtyny" między Zachodem a blokiem Chin i Rosji, po malejące znaczenie złota na rzecz kryptowalut.

Prof. Jerzy Bralczyk, językoznawca i wiceprzewodniczący Rady Języka Polskiego, tłumaczy w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, dlaczego poprawność polityczna dziś wymaga mówienia "w Ukrainie", choć jego pokolenie przywykło do formy "na Ukrainie". Odnosi się też do ewolucji słowa "Murzyn", które kiedyś nie niosło pejoratywnego wydźwięku, dziś jednak, jego zdaniem, warto uwzględniać, że część osób może się nim czuć dotknięta. Profesor komentuje język polskich polityków, przypominając wpadkę słowną prezydenta Andrzeja Dudy w rozmowie o Władimirze Putinie, którą do dziś pamięta jego pokolenie. Za najciekawiej przemawiającego polityka w kraju uznaje Jarosława Kaczyńskiego — przyznaje, że rzadko się z nim zgadza, ale ceni jego złożone, niepozbawione kontrowersji wypowiedzi, choć ostatnio razi go coraz częstsza w nich agresja.

Dr hab. Andrzej Dragan, fizyk teoretyczny z Uniwersytetu Warszawskiego, przekonuje w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że rozwój sztucznej inteligencji, dążącej z natury do prześcignięcia człowieka, może być drogą do samozagłady ludzkości — jego zdaniem żaden gatunek nie ginie w walce z konkurencją, tylko daje się jej zdominować. Naukowiec zwraca uwagę, że o ile człowiek zawsze decydował, jaki zrobi użytek z własnego wynalazku, o tyle sztuczna inteligencja jako pierwsze narzędzie w historii może sama zadecydować, że nam zaszkodzi. Mimo obaw Dragan nie wyklucza też łagodniejszego scenariusza, w którym ludzie i maszyny będą funkcjonować w symbiozie. W rozmowie odniósł się również do pytań o wiarę, transcendencję i istnienie życia we wszechświecie.

Prof. Hieronim Grala, historyk i badacz dziejów Rosji, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że atak na Ukrainę był największym błędem Władimira Putina — rosyjskie marzenia o odbudowie imperium legły w gruzach, a Kreml błędnie zakładał, że wojna potrwa trzy dni i skończy się kwiatami dla "wyzwolicieli". Historyk podkreśla, że Polsce, jako krajowi NATO, zagrożenie ze strony Rosji nie grozi w takiej formie jak Ukrainie, Białorusi czy Mołdawii — mimo to Moskwa wciąż postrzega Polaków jako "zdrajców słowiańszczyzny" za sojusz z Zachodem. Prof. Grala rozważa też scenariusze powojennej Rosji, ostrzegając, że całkowity rozpad kraju dysponującego bronią jądrową mógłby być dla świata równie niebezpieczny, co przedłużające się rządy Putina.

Tomasz Terlikowski, publicysta i dziennikarz, komentuje w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski reportaż "Franciszkańska 3", z którego wynika, że Jan Paweł II wiedział o przypadkach pedofilii w polskim Kościele przed objęciem pontyfikatu. Jego zdaniem uczynienie z papieża politycznego "totemu" jednego z obozów — do czego, jak ocenia, doszło po stronie Zjednoczonej Prawicy — zaszkodzi pamięci o nim bardziej niż sama sprawa. Terlikowski przywołuje szacunki Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę, według których ofiarą nadużyć seksualnych pada średnio dwoje dzieci w każdej klasie. Krytycznie ocenia też stanowisko papieża Franciszka wobec wojny w Ukrainie, tłumacząc je odmiennym doświadczeniem geopolitycznym Ameryki Łacińskiej. W rozmowie zdradza również swoje przewidywania dotyczące przyszłości Kościoła w Polsce, w tym możliwego zniesienia obowiązkowego celibatu.

Prof. Bogdan Góralczyk, politolog, sinolog i były ambasador RP, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że role Rosji i Chin na arenie międzynarodowej odwróciły się — dziś Pekin jest, jego zdaniem, silniejszy od Moskwy nawet dziesięciokrotnie, co widać było choćby w zachowaniu Władimira Putina podczas wizyty Xi Jinpinga w Moskwie. Wyjaśnia, że wbrew doniesieniom medialnym Chiny i Rosja nie są sojusznikami, lecz jedynie partnerami strategicznymi — Pekin kieruje się własnymi, długofalowymi celami, sięgającymi 2049 roku, a nie chęcią pomocy Kremlowi. Zdaniem eksperta Chiny, w przeciwieństwie do Rosji w Ukrainie, nie zdecydują się na zbrojny atak na Tajwan, bo wolą działać poprzez naciski gospodarcze i dyplomatyczne.

Tomasz Rożek, dziennikarz naukowy, fizyk i założyciel Fundacji "Nauka. To Lubię", ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że bez danych satelitarnych przekazywanych Ukrainie wojna z Rosją byłaby dla niej przegrana — kosmos stał się dziś nowym wyznacznikiem bezpieczeństwa i siły na arenie międzynarodowej. Krytykuje przy tym skromne polskie inwestycje w technologie kosmiczne, mimo członkostwa w Europejskiej Agencji Kosmicznej — jego zdaniem to zaledwie kilka złotych rocznie na osobę, zbyt mało, by zatrzymać w kraju najzdolniejszych naukowców. Rożek odnosi się też do rozwoju sztucznej inteligencji i ChatGPT — sam testował narzędzie do pisania scenariuszy, ale zastrzega, że jego odpowiedzi trzeba zawsze skrupulatnie weryfikować, bo bywają przekonująco nieprawdziwe.

Bogusław Wołoszański, znany dziennikarz i popularyzator historii, ocenia w "Didaskaliach" Wirtualnej Polski, że o przełomie w wojnie w Ukrainie zadecyduje morale walczących stron, tak jak w wielu konfliktach XX wieku — od stalingradzkiej ofensywy syberyjskich oddziałów po bitwę pod Verdun. Choć unika ocen bieżącej sytuacji na froncie, przyznaje, że nikt nie spodziewał się, że wojna w latach 2022-23 przybierze formę tak przypominającą starcia wojsk pancernych sprzed dekad. Krytycznie wypowiada się o otoczeniu Władimira Putina, porównując jego decyzje do metod Stalina. Zdaniem historyka nadzieją na koniec wojny jest to, że współczesna Rosja, mimo terroru, nie jest już tak łatwa do okłamania jak Związek Radziecki. W rozmowie zdradza też swoje ustalenia dotyczące losów legendarnej Bursztynowej Komnaty.

Krzysztof Wojczal, prawnik i analityk geopolityczny, ocenia w pierwszym odcinku programu Wirtualnej Polski "Didaskalia", że wojna w Ukrainie może zakończyć się na trzy sposoby: zwycięstwem Rosji, jej porażką lub zamrożeniem konfliktu na czas nieokreślony. Jego zdaniem Moskwa dobrze wie, że nie jest w stanie prowadzić wojny z całym NATO, dlatego zaatakowała Ukrainę, licząc na szybkie zwycięstwo — w czym się przeliczyła. Wojczal ostrzega, że kolejnym celem Kremla po ewentualnym zajęciu Kijowa mogłaby być Mołdawia, jako kraj spoza NATO i UE, w którym Rosja od lat utrzymuje wojska w separatystycznym Naddniestrzu. Uspokaja jednak, że zagrożenie dla Polski pozostaje wciąż bardzo małe, bo jako członek NATO i UE jesteśmy objęci realnymi gwarancjami bezpieczeństwa.