mózg

Mierzymy fazy snu, liczymy kroki, eliminujemy kalorie i planujemy każdą minutę. W pogoni za zdrowiem łatwo jednak wpaść w spiralę przewlekłego lęku. Dr Joanna Wojsiat w rozmowie z Anią Dec w programie "Miłość" wyjaśnia, dlaczego mózg bywa wiecznie nienasycony i czym grozi kultura biohackingu.

Czy nasze myśli i stany emocjonalne mogą realnie wpływać na tempo starzenia się ciała i mózgu? Neurobiolożka dr Joanna Wojsiat w programie "Miłość" dowodzi, że wiek metrykalny ma drugorzędne znaczenie w porównaniu z wiekiem biologicznym i epigenetycznym. Nauka coraz wyraźniej pokazuje, że relacje, poczucie sprawczości, a nawet nasze przekonania potrafią fizycznie przekształcać strukturę układu nerwowego.

Czy stres może dosłownie zniszczyć mózg? Dlaczego podczas egzaminu zapominamy rzeczy, których uczyliśmy się tygodniami, i czy starszy mózg rzeczywiście działa gorzej? W "Horyzontach" profesor Marek Kaczmarzyk wyjaśnia, jak stres wpływa na pamięć, zdrowie i nasze codzienne funkcjonowanie. Gościem Patrycjusza Wyżgi jest biolog, neurodydaktyk i memetyk Marek Kaczmarzyk. Rozmowa koncentruje się na funkcjonowaniu ludzkiego mózgu, wpływie stresu na organizm oraz zmianach w tych obszarach zachodzących wraz z wiekiem. Punktem wyjścia jest pytanie o to, co dzieje się z naszym mózgiem w sytuacjach stresowych. Profesor podkreśla, że stres sam w sobie nie jest zjawiskiem wyłącznie negatywnym. Wyróżnia tzw. eustres, czyli stres pierwszej fazy, który mobilizuje organizm do działania. W takim stanie poprawia się koncentracja, zwiększa gotowość do reakcji, a mózg otrzymuje więcej tlenu i energii. Problem pojawia się wtedy, gdy stres przekracza określoną granicę i przechodzi w dystres. Wówczas organizm uruchamia mechanizmy awaryjne, które ograniczają zdolność logicznego myślenia i planowania. Jednym z najciekawszych wątków rozmowy jest wpływ stresu na pamięć. Kaczmarzyk tłumaczy, że silny stres może czasowo odcinać dostęp do informacji zapisanych w pamięci długotrwałej. To dlatego dobrze przygotowany uczeń lub student podczas egzaminu nagle "ma pustkę w głowie". Wiedza nie znika, ale mózg traci do niej dostęp wskutek ograniczonej aktywności hipokampu. Ekspert zwraca uwagę, że przewlekły stres jest jednym z najbardziej destrukcyjnych czynników dla zdrowia człowieka. Może prowadzić do problemów z układem pokarmowym, zaburzeń ciśnienia, osłabienia odporności i pogorszenia funkcji poznawczych. Co więcej, długotrwałe wystawienie mózgu na stres sprawia, że kolejne sytuacje stresowe wywołują jeszcze silniejszą reakcję organizmu. Profesor podkreśla, że proces ten przebiega znacznie wolniej, niż zwykle się uważa. Po 45.–50. roku życia pojawiają się pewne zmiany biologiczne, jednak nie oznaczają one gwałtownego spadku sprawności intelektualnej. Starszy mózg przetwarza informacje wolniej, ale jednocześnie skuteczniej filtruje szum informacyjny i częściej koncentruje się na tym, co naprawdę ważne.

To nadzieja na walkę z chorobą Alzheimera. Zażywanie Viagry wiąże się z prawie 70 proc. niższym ryzykiem wystąpienia choroby Alzheimera. Wszystko za sprawą sildenafilu. To substancja czynna zawarta w lekach stosowanych na zaburzenie erekcji. Sildenafil trafił na rynek w 1998 r. To za sprawą koncernu Pfizer, który stworzył niebieską tabletkę. Według badań amerykańskich ekspertów z Kliniki Cleveland, przyjmowanie sildenafilu daje dużą szansę obniżenia ryzyka rozwoju postępującej choroby neurodegeneracyjnej (Alzheimera). Główna przyczyna starczego otępienia pozostaje dotąd nieuleczalna i jest przyczyną setek milionów zgonów na całym świecie. Najnowsze badanie opiera się o analizę wyników badań ponad 7,2 mln osób. Okazało się, że pacjenci przyjmujący Viagrę byli znacznie mniej narażani na rozwój choroby Alzheimera w ciągu 6 lat obserwacji, w porównaniu do osób, które nie stosowały sildenafilu. - Stosowanie sildenafilu zmniejszyło prawdopodobieństwo wystąpienia choroby Alzheimera u osób z chorobą wieńcową, nadciśnieniem tętniczym i cukrzycą typu 2, które są chorobami współistniejącymi, jak i u osób bez tych chorób – podsumował dr Feixiong Cheng, współautor badań z Kliniki Cleveland. Amerykanie podkreślają, że konieczne są badania kliniczne, które potwierdzą ich odkrycie. Do tej pory Viagra była skutecznym lekiem na zaburzenia erekcji, pierwotnie w nadciśnieniu płucnym i chorobach serca. Lek był już wcześniej badany w kontekście chorób nowotworowych czy malarii.

Józef Piłsudski był przekonany o swojej nieprzeciętności. Marszałek poprosił nawet o zbadanie swojego mózgu po śmierci. Tak też się stało po śmierci wodza. Materiał powstał na podstawie tekstu opublikowanego na łamach portalu WielkaHistoria.pl. Mózg Piłsudskiego trafił do Wilna do prof. Maksymiliana Rosego. Badaniami zajął się Polski Instytut Badań Mózgu, który powstał tam jako dobudówka szpitala psychiatrycznego. Badania trwały kilka lat. Przerwały je śmierć głównego naukowca i wybuch wojny. Chcesz się dowiedzieć więcej przeczytaj artykuł: Po śmierci Józefa Piłsudskiego jego mózg odesłano do szpitala psychiatrycznego. Dlaczego?

Spożywanie każdego dnia warzyw i owoców bogatych we flawonoidy znacznie zmniejsza ryzyko problemów z pamięcią i logicznym myśleniem na starość. Do takich wniosków doszli dzięki swoim badaniom naukowcy z Uniwersytetu Harvarda w Stanach Zjednoczonych. Specjaliści przeanalizowali wyniki badań aż 50 tysięcy kobiet i mężczyzn z ostatnich 20 lat ich życia oraz dali im do wypełnienia rozbudowane ankiety, dotyczące ich codziennych nawyków żywieniowych. Dodatkowo mieli oni do wykonania szereg zadań, aby sprawdzić ich poziom logicznego myślenia i pamięć. Z zebranych danych wynikało, że osoby, które codziennie zjadały warzywa i owoce bogate we flawonoidy, mają aż o 38 procent mniejsze ryzyko pojawienia się problemów z logicznym myśleniem i pamięcią, które mogą ich dotknąć w podeszłym wieku. Dr Walter Willett, autor badania, powiedział: "istnieje coraz więcej dowodów sugerujących, że flawonoidy są potęgą, jeśli chodzi o zapobieganie spadkowi zdolności myślenia w miarę starzenia się. Nasze wyniki są ekscytujące, ponieważ pokazują, że wprowadzenie tak prostych zmian w diecie, może pomóc w zapobieganiu pogorszeniu funkcji poznawczych''. Naukowcy dowiedzieli się, że już nawet zjedzenie jednej połówki jabłka lub grejpfruta dziennie, ma pozytywny wpływ na nasz mózg. Flawonoidy to naturalne związki chemiczne, które występują głównie w warzywach i owocach, ale także w niektórych przyprawach, gorzkiej czekoladzie lub zielonej herbacie. Są one silnymi przeciwutleniaczami i bardzo wielu właściwościach prozdrowotnych. Mają m. in. działanie przeciwnowotworowe, detoksykujące, przeciwwirusowe, przeciwzapalne oraz rozkurczowe.

To pierwsze na świecie takie badania. Naukowcy z Uniwersytetu Waszyngtońskiego wykazali właśnie związek między przewlekłym zapaleniem zatok przynosowych a zmianami w aktywności mózgu. Chodzi o nawracającą dolegliwość zatok, która kojarzona jest z uporczywie zatkanym nosem, katarem, bólem głowy, twarzy i gorączką. Wiąże się ona z obniżeniem efektywności pracy części mózgu. Eksperci dotarli do badań 22 osób żyjących z przewlekłym zapaleniem zatok i zebrali dane od 22 osób zdrowych. Dane z badania fMRI (funkcjonalnego rezonansu magnetycznego mózgu) użyto do porównania przepływu krwi i aktywności neuronów w mózgu. Okazało się, że u osób chorych wykazano niższą łączność sieci w mózgu używanej do skupienia się i rozwiązywania problemów. Niższą funkcjonalność wykazały też obszary odpowiedzialne za odbieranie bodźców, komunikację oraz zachowania społeczne. Eksperci podkreślają, że konieczne są dalsze badania, które wykażą związek objawów fizycznych z dolegliwościami psychicznymi. Kolejne badania mogą pomóc lepiej wyjaśnić niektóre ze skutków nawracającego zapalenia zatok – bóle głowy, problemy ze skupieniem się. Osoby z tą dolegliwością nie mogą być w pełni produktywne, a ich sen jest kiepski. To znacząco wpływa na jakość całego życia.

Naukowcy z Uniwersytetu w Illinois w Chicago w Stanach Zjednoczonych ujawnili wyniki swoich badań, z których wynika, że w ciele człowieka po śmierci uaktywniają się ''komórki zombie''. Chodzi konkretnie o komórki glejowe, które rozrastają się do dużych rozmiarów i według obserwacji badaczy, próbują ''wyleczyć'' mózg z urazów, których doznał tuż przed śmiercią. Specjaliści zauważyli, że komórki, które zapewniają podstawowe funkcje życiowe organizmu, są aktywne w dużym stopniu jeszcze 24 godziny po śmierci. Te, które odpowiadają natomiast za emocje, myślenie i pamięć, obumierają szybko po zatrzymaniu akcji serca. Wyniki badań naukowców z Chicago mogą pomóc badającym takie schorzenia jak np. schizofrenia lub choroba Alzheimera.

Zespół naukowców z Uniwersytetu w Bazylei w Szwajcarii przeprowadził badania dotyczące wpływu kofeiny na mózg. Okazało się, że regularne spożywanie kofeiny, zmniejsza rozmiar tkanki szarej w mózgu. Inaczej mówiąc, pomniejsza się wówczas wielkość mózgu. Badacze swoje ustalenia osiągnęli dzięki badaniom z udziałem dwudziestu młodych ludzi, którzy regularnie piją kawę. Część z nich przyjmowała tabletki wypełnione kofeiną, natomiast pozostali tabletki placebo. Jakoś snu w obu grupach była na podobnym poziomie, jednak osoby przyjmujące kofeinę, miały mniej tkanki szarej w mózgu. Naukowcy uspokajają jednak, że wyniki ich badań nie oznaczają, że kawa szkodzi mózgowi i należy przestać ją pić. Z pewnością wpływa ona na odbieranie i przekazywanie informacji, ale nie w negatywny sposób. Specjaliści planują dalsze badania w tym zakresie.

"Jedno jabłko dziennie trzyma lekarza z dala ode mnie" - to słynne powiedzenie sprawdza się kolejny raz. Udowadniają to najnowsze wyniki badań niemieckich naukowców z Centrum Chorób Neurodegeneracyjnych w Bonn. Eksperci właśnie potwierdzili, że naturalne związki występujące w jabłkach zmniejszają ryzyko choroby Alzheimera i innych form demencji. Badanie wykazało, że wysokie stężenie fitoskładników (obecnych w różnych owocach i warzywach), stymuluje neurogenezę w mózgu. To proces powstawania nowych neuronów i komórek glejowych, który poprawia pamięć i łagodzi proces starzenia się mózgu. Badania wykonano laboratoryjnie na myszach. Okazało się, że dwa związki zawarte w skórce i miąższu jabłka (kwercetyna i DHBA) tworzyły nowe neurony u zwierząt. Co ciekawe, proces ten zachodził wyłącznie po zjedzeniu całego jabłka, a nie po wypiciu szklanki soku jabłkowego. To kolejne cudowne właściwości tego owocu. W 2019 r. potwierdzono, że jabłko zmniejsza ryzyko zawału serca.

Naukowcy z uniwersytetu w Utah przeprowadzili badania, w których wykorzystali fale ultradźwiękowe do kontrolowania mózgów małp - makaków. Ich zdaniem, to czego się dowiedzieli, może prowadzić do leczenia uzależnień lub depresji u ludzi. Fale ultradźwiękowe skierowane na płat czołowy mózgu, wpływały na podejmowane decyzje u małp. Naukowcy wycelowali fale o sile 270 000 Hz najpierw na lawą stronę płata czołowego mózgu małp, a następnie na jego prawą stronę. Puszczano im przy tym obrazy na monitorze, na których miały się skupić. Obserwacja zachowania małp dała bardzo ciekawe spostrzeżenia. Czy będziemy świadkami wpływania fal ultradźwiękowych również na mózg ludzi?

Badacze z Uniwersytetu Duke’a w USA dokonali przełomu podczas badań nad neuronami w mózgu. Naukowcy twierdzą, że odkryli w mózgu myszy obszar, który mogą "wyłączyć", blokując uczucie bólu. Przy użyciu łagodnych bodźców, byli w stanie zmapować wszystkie aktywne obszary w mózgu gryzoni. Odkryli, że myszy posiadają pewien zestaw neuronów, nazwany CeAga, który łagodzi ból. Wykorzystując promienie światła, ekspertom udało się aktywować te receptory podczas eksperymentu.

Nootropy to substancje pobudzające, które mają wpływać na poprawę funkcji poznawczych - pamięć, uwagę. Nootropami są np. lecytyna, teanina, żeń-szeń, miłorząb dwuklapowy, piracetam, nicerogolina, modafinil. Nazywa się je suplementami podkręcającymi pracę mózgu. Poprawiają naszą wydajność i koncentrację. Mogą być naturalne lub syntetyczne. Są coraz popularniejsze, ale wzbudzają przy tym duże kontrowersje. Wszystko przez sprzeczne opinie dotyczące ich bezpieczeństwa. Chodzi o skutki uboczne, które mogą wywołać. Zawarte w nich substancje mogą być groźne dla osób z zaburzeniami rytmu serca lub niewydolnością nerek. Pobudzające leki mogą działać na nas odwrotnie - powodując problemy ze snem lub źle wpływając na jazdę autem. Najczęściej leki nootropowe przyjmują osoby zdrowe. Dla niektórych nie przyniosą one szybko żadnego efektu. Substancje o podobnym działaniu każdy ma w domu - teina w herbacie, kofeina w kawie czy popularnym napoju. Do leków nootropowych warto jednak podejść z rozwagą. Nie są to substancje bezpieczne dla każdego.

Naukowcy z Uniwersytetu w Canterbury opublikowali raport z badań nad wpływem marihuany na DNA. W ramach badań zespół badawczy dokonał analizy próbek 48 osób, w wieku około 28 lat. Wśród badanych były 3 grupy osób - które używały marihuany, które nie używały jej nigdy, a także osoby, które paliły marihuanę oraz zwykłe papierosy. Największe zmiany w DNA naukowcy zanotowali u osób, które paliły papierosy i dodatkowo używały marihuany. Z raportu wynika również, że tytoń ma silniejszy wpływ na DNA niż konopie indyjskie. To jednak marihuana oddziałuje najsilniej na mózg w sposób negatywny. Czym zatem może skutkować regularne używanie konopi indyjskich?

Spalanie paliw kopalnych nie tylko odpowiada za zamiany klimatu, ale może także szkodzić naszej zdolności myślenia. Do takich zaskakujących wniosków doszli amerykańscy naukowcy z Uniwersytetu Kolorado w Boulder. Według ich szacunków, przez rosnące na Ziemi stężenie CO2, w przyszłości podstawowe umiejętności decyzyjne człowieka zmniejszą się o 25 proc. Z kolei umiejętność strategicznego myślenia spadnie u ludzi nawet o 50 proc. Masowe spalanie węgla od XIX w. doprowadziło dziś do wzrostu CO2 do poziomu 400 ppm. Przy obecnej emisji w 2100 r. poziom dwutlenku węgla w atmosferze przekroczy 930 ppm. W zamkniętych pomieszczeniach będzie wynosić nawet 1400 ppm. To niespotykane wcześniej wartości. Rosnące stężenie dwutlenku węgla w powietrzu, podnosi jego poziom we krwi. Zmniejsza to ilość tlenu docierającego do mózgu, powodując otępienie, senność, ograniczając funkcje poznawcze. Można to porównać do uczucia siedzenia przez godzinę w dusznym pokoju. W takich warunkach człowiek w przyszłości może żyć na co dzień.

Ponad 1/3 pacjentów z COVID-19 ma objawy neurologiczne – podają naukowcy z Uniwersytetu w Kent. Chodzi o delikatne formy m.in. utratę węchu i smaku, ból głowy czy wymioty. Pojawiły się też przypadki odpisujące ciężkie zapalenie mózgu, udar mózgu nawet u osób z łagodnymi objawami koronawirusa. W najnowszych raportach eksperci sugerują, że COVID-19 może sprzyjać powstaniu zespołu Guillain-Barre. To zaburzenie neurologiczne, w którym układ odpornościowy błędnie atakuje komórki nerwowe, powodując niedowład. Objawy zaczynają się na osłabieniu nóg, mięśni twarzy, mrowieniu, a kończą się nawet na paraliżu.

Nasza pamięć trenujemy w sposób ciągły nie tylko ucząc się w szkole, ale również wykonując codzienne czynności. Warto wiedzieć, że wiele produktów spożywczych pozytywnie wpływa na na te części mózgu, które odpowiadają za zapamiętywanie. Oto kilka przykładów.

Zatwardziali przestępcy mają inną strukturę mózgu i wykazują się agresją od dzieciństwa - sugerują nowe badania. Eksperci z University College London przez lata prowadzili badania na grupie 7 tys. osób z Nowej Zelandii. Skan mózgów osób, które miały za sobą notorycznie kryminalną przeszłość, wykazał, że posiadały one mniejsze i "cieńsze" mózgi, zwłaszcza w obszarach odpowiedzialnych za zachowanie się i kontrolę emocji.

Nowe badanie ujawnia, że po udarze mózg może utopić się we własnych płynach. Naukowcy z Uniwersytetu w Rochester badali układy limfatyczne myszy. Układ limfatyczny pompuje płyn rdzeniowy, który wymywa toksyczne białka i inne odpady. Jednak podczas udaru ten "układ kanalizacyjny" zalewany jest cieczą, powodując tonięcie komórek mózgowych. W konsekwencji w mózgu dochodzi do powiększenia się niebezpiecznego obrzęku.

Jest jednym z najstarszych i najlepiej zachowanych mózgów na świecie. "Mózg z Heslington", bo tak jest nazywany, należał do człowieka, któremu w VI w. p.n.e. ścięto głowę. Został odkryty w błotnistym dole, w trakcie wykopalisk w Heslington, w północnej Anglii w 2008 roku. Głowę po ścięciu natychmiast pochowano. Kontakt z wilgotną gliną pozwolił zachować tkanki mózgu. W nieżyjącym od 2,6 tys. lat mózgu zaszło do procesów, które obserwuje się w żywym mózgu. Chodzi o agregację białek, czyli zjawisko łączenia się i zwijania białek w tzw. agregaty. Podobnie dzieje się z ludzkim mózgiem w przypadku osób, u których wykryto objawy demencji.

Z naszymi czworonogami łączy nas więcej, niż zakładaliśmy. Właśnie udowodnili to naukowcy. Okazuje się, że psy używają do przetwarzania informacji liczbowych tej samej części mózgu co ludzie. Chodzi o płat ciemieniowy i potyliczny, które odpowiadają m.in. za rozpoznawanie i przetwarzanie danych (np. liczbowych). Eksperci twierdzą, że to wspólna cecha, która zachowała się przez miliony lat mimo ewolucji ssaków. Jak przeprowadzono badanie? Psy wchodziły do skanerów rezonansu magnetycznego i siedziały w nich bez ruchu. Zwierzętom pokazywano na ekranie różną liczbę kropek. Dzięki skanerowi badano, która część mózgu się aktywizuje. Wykazano, że psy mają zdolność do postrzegania liczebności i nie trzeba ich tego uczyć. Badanie przeprowadzono na 11 psach różnych ras w ramach trwającego od 2012 r. "Projektu Pies".

To historia o tym, jak ważne jest, by zanim zjemy mięso, odpowiednio je przygotować. Pewien 46-letni pracownik budowy w Chinach kupił wieprzowinę i baraninę, by przygotować danie w ognistym kociołku. Kilka dni po uczcie zaczęło mu się kręcić w głowie, odczuwał ból, a w nocy dostawał napadów podobnych do padaczki. Podejrzane objawy zauważyli współpracownicy mężczyzny, którzy natychmiast odwieźli go do szpitala. Lekarze wykryli zwapnienia w czaszce, ale pacjent odmówił dalszych badań ze względów finansowych. 46-latek zgłosił się jednak drugi raz do szpitala, gdy okazało się, że napady silnych drgawek nie ustępują. Dzięki rezonansowi magnetycznemu zdiagnozowano w jego mózgu wągrzycę. To choroba pasożytnicza wywołana przez postacie larwalne tasiemca. Wywołało ją zanieczyszczone wągrami i jednocześnie niedogotowane mięso wieprzowe ze wspomnianego kociołka. 46-latek wyzdrowiał, gdy lekarze usunęli tasiemce z jego mózgu. Choć przypadek z Chin jest dość ekstremalny, to wągrzycą można zarazić się wszędzie. Wystarczy, że kupimy nieprzebadane lub zanieczyszczone mięso z podejrzanego źródła i dodatkowo go nie dogotujemy.

Naukowcy doszli do wniosku, że mózg robi wszystko, żebyśmy nie zastanawiali się nad naszą śmiercią. Badanie przeprowadzili eksperci z Uniwersytetu Bar Ilan w Izraelu. Wynika z niego, że mózg uważa zgon jako nieszczęśliwe wydarzenie, które spotyka tylko innych ludzi. Eksperci podkreślają, że uciekanie od myślenia o przyszłym zgonie, jest kluczowe dla życia w teraźniejszości. Taka "ochrona" włącza się w dzieciństwie, gdy nasze umysły jeszcze się rozwijają. Jak naukowcy doszli do swoich wniosków? Opracowali specjalny test. Poprosili ochotników, aby uważnie obserwowali twarze i słowa pojawiające się na ekranie komputera. Badacze w tym czasie monitorowali wytwarzanie sygnałów zaskoczenia w mózgu ochotników. Kiedy na ekranie pojawiała się twarz obserwowanego i słowo związane ze śmiercią, mózg nie wytwarzał żadnego sygnału. Innymi słowy, nie powiązał siebie ze śmiercią. Dowodzi to, że nasza psychika traktuje śmierć jako zagrożenie i odcina się od niego.

Wymiary ludzkiej czaszki są zgodne z zasadą tzw. złotej proporcji. Do takich wniosków doszli naukowcy z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa. Porównali oni 100 ludzkich czaszek z czaszkami 70-ciu zwierząt sześciu gatunków - psem, lwem, tygrysem, królikiem i dwiema małpami. Okazało się, że ludzkie czaszki, w przeciwieństwie do czaszek zwierzęcych, odpowiadają tzw. złotemu podziałowi. Według naukowców to ważne ewolucyjnie i antropologicznie odkrycie. W tym celu mają być prowadzone dalsze badania. Złoty podział obliczamy biorąc linię i dzieląc ją na dwie nierówne części. Według definicji, długość dłuższej części linii ma być średnią geometryczną długości krótszej części i całego odcinka. Proporcje złotego podziału (wyrażane liczbą 1.61) ludzkie oko odbiera jako "harmonijne i zrównoważone". Złoty podział jest różnie nazywany. Był popularyzowany m.in. przez Leonarda da Vinci jako boska proporcja.

Czas na małe ćwiczenie dla mózgu. Wytęż wzrok i jak najszybciej znajdź… cień do powiek. Najnowsza grafika marki Meadowhall zawiera cień ukryty między różnymi smakołykami. Rekordzista potrzebował aż 45 sekund na odnalezienie ukrytego kosmetyku. Pobijesz ten czas? Sprawdź się