wszechświat (strona 2 z 6)

Zespół naukowców z Uniwersytetu Stanowego Arizony w USA po wielomiesięcznych analizach odkrył tajemnicę pochodzenia tajemniczego Oumuamua. W 2017 roku blisko Ziemi można było zaobserwować przelot tego niezidentyfikowanego obiektu. Według badaczy Oumuamua to fragment "egzoplutona", czyli planety podobnej do Plutona, lecz znajdującej się w innym układzie niż nasz. Szef ekipy badaczy Steven Desch powiedział, że prawdopodobnie ok. pół miliarda lat temu jakiś obiekt kosmiczny uderzył w macierzystą planetę Oumuamua. W wyniku zderzenia, jeden z jej odłamków ruszył w kierunku Układu Słonecznego i w 2017 roku można było zaobserwować jego przelot blisko Ziemi. Naukowcy sądzą, że z dużą dozą pewności tajemnica obiektu Oumuamua została w końcu rozwiązana.

Zespół międzynarodowych astronomów pod kierownictwem prof. Miller-Jones z Curtin University w Perth w Australii odkrył, że najstarsza odkryta w historii czarna dziura o nazwie Cygnus X-1, jest znacznie większa, niż początkowo sądzono. Zlokalizowano ją w 1964 roku i znajduje się ona 7200 lat świetlnych od Ziemi. Według nowych ustaleń, jej wielkość jest w rzeczywistości aż o około 50 proc. większa, niż początkowo zakładano. Dokładnie rzecz ujmując, ma ok. 21 razy większą masę od masy Słońca. Jest to rekordowa wielkość supermasywnej czarnej dziury spośród tych, które znamy. Nowe informacje o Cygnus X-1 pozyskano dzięki nowoczesnemu teleskopowi znajdującemu się w obserwatorium Very Long Baseline Array na Hawajach w Stanach Zjednoczonych. Według specjalistów, to przełomwoe odkrycie, które rzuca nowe światło na powstawanie i zmiany zachodzące w supermasywnych czarnych dziurach.

Chmura zimnego gazu w naszej galaktyce może ukrywać brakującą materię Wszechświata. Do takich wniosków doszli badacze z Uniwersytetu w Sydney podczas badań nad migotaniem gwiazd. Odkryli ogromną chmurę zimnego gazu niedaleko Ziemi. - Podejrzewamy, że znaczna część brakującej materii barionowej ma postać obłoków zimnego gazu w galaktykach lub między galaktykami. Ten gaz jest niewykrywalny konwencjonalnymi metodami, ponieważ nie emituje światła widzialnego i jest po prostu zbyt zimny, aby można go było wykryć za pomocą radioastronomii - mówi Yuanming Wang, główny autor badań. Astronomowie od dawna byli w stanie oszacować, ile materii powinno powstać podczas Wielkiego Wybuchu. 70 procent jest związana z ciemną energią, tajemniczą siłą, która napędza rozszerzania się Wszechświata. 25 procent to ciemna materia, która wydaje się oddziaływać tylko poprzez grawitację. 5 procent to materia regularna lub barionowa. Wciąż badacze nie wiedzą nic na temat prawie połowy tej małej frakcji.

Planeta Wenus od 2017 roku zaprząta głowę naukowcom. Wtedy to dokonano pomiarów chmur na drugiej planecie od Słońca. We wrześniu 2020 roku zespół naukowców pod kierownictwem Jane S. Greaves ogłosił, że na Wenus odkryli fosfinę. Wzbudziło to ogromną dyskusję na temat możliwego życia na tej planecie. Niestety ich hipoteza okazała się błędna. Ponowne badania kierowane przez zespół badaczy z Uniwersytetu Waszyngtońskiego we współpracy z NASA wskazały na inny związek chemiczny. Jak podkreśla współautorka badań Victoria Meadows, zamiast fosfiny w chmurach Wenus wykryliśmy dwutlenek siarki. Związek ten jest trzecim najczęściej występującym związkiem chemicznym w atmosferze badanej planety. W prawdzie pierwsze badania również wykryły dwutlenek siarki, niestety wyniki nie było jednoznaczne. Wykorzystany do badań Teleskop Jamesa Clerka Maxwella ujawnił określoną emisją fal radiowych z chmur Wenus. Wyniki wskazywały na fosfinę i dwutlenek siarki. Niestety jednak dane pozyskane przez pierwszy zespół prawdopodobnie posiadały zaniżony poziom dwutlenku siarki.

Fizycy opracowali nowe, znacznie bardziej rygorystyczne kryterium, dotyczące potencjalnej masy ciemnej materii. Ciemna materia jest jedną z największych tajemnic Wszechświata. Ludzkość nadała tę nazwę masie odpowiedzialnej za efekty grawitacyjne w kosmosie, których nie sposób wyjaśnić za pomocą standardowych sposobów. Mowa tutaj o oddziaływaniu niektórych gwiazd, galaktyk czy czarnych dziur. Dzięki znacznie zawężonym kryterium, opracowanym przez ekspertów z Sussex, fizycy na całym świecie będą teraz mogli łatwiej poszukiwać ciemnej materii. Ustalono bowiem, że nie może być ona ani "ultralekka" ani "super ciężka". Eliminuje to wiele teorii z przeszłości, których wyjaśnienie natury ciemnej materii nie współgra z zasadami grawitacji kwantowej, na podstawie której opracowano nowe kryteria.

Czegoś takiego jeszcze nie było. Naukowcy z Queen Mary University w Londynie określili zupełnie nową kategorię rozmiaru czarnych dziur. To "zdumiewająco duże czarne dziury" - większe niż 100 miliardów mas Słońca, określone akronimem SLAB od angielskiej nazwy "Stupendously LArge Black holes". Nie mamy bezpośrednich dowodów istnienia takich obiektów, ale naukowcy sugerują, że mogą one być porównywalne w swoich rozmiarach do całych galaktyk. Mogą być dla nas niezauważalne, bo znajdują się także w przestrzeniach międzygalaktycznych. Do tej pory najpopularniejszą odkrytą kategorią są supermasywne czarne dziury. Mogą one osiągać rozmiar do nawet 10 mld mas Słońca. Kolejne są ultramasywne czarne dziury, które mają ponad 10 mld, ale mniej niż 100 mld mas Słońca. Zdumiewająco duże czarne dziury są hipotetycznie największą kategorią - o ile w ogóle istnieją - podkreślają naukowcy.

Astronomowie odkryli niezwykły zielony obiekt w kosmosie. W 2019 badacze zaobserwowali źródło promieniowania rentgenowskiego, podobne do tego, jakie generuje biały karzeł. Niestety promieniowanie były zbyt jasne. Naukowcy zasugerowali, że może być to efekt połączenia dwóch białych karłów. Dzieje się tak, gdy masa białego karła przekroczy tzw. granicę Chandrasekhara. Ma to miejsce, gdy jego masa jest większa, niż około 1,4 masy Słońca. Wtedy biały karzeł kończy swój żywot i zmienia się w gwiazdę neutronową lub czarną dziurę. Obraz uchwycony przez naukowców za pomocą teleskopu XMM-Newton, potwierdził ich hipotezę. Zjawisko podwójnych białych karłów jest dosyć powszechne we Wszechświecie. Jednak zaskakujący jest fakt, iż zaobserwowany obiekt ma masę większą, niż masa określona przez granicę Chandrasekhara. Dodatkowo swój kolor zawdzięcza mgławicy o dużej ilości neonu, która obraca się wokół niego. Mgławica musi obracać się z dużą prędkością, dzięki czemu połączone białe karły jeszcze żyją. Prawdopodobnie potrwa to 10 000 lat, po czym obiekt zmieni się w supernową.

To się dzieje z dokładnością prawie jak w zegarku. Co ok. 114 dni oddalona o 570 mln lat od nas galaktyka, regularnie do nas "mruga". Eksperci NASA w końcu odkryli dlaczego. Centrum galaktyki spiralnej ESO 253-G003 zajmuje supermasywna czarna dziura. To ona właśnie co 114 dni okrąża jedną z gwiazd, której część materii pożera. Dochodzi wtedy do uderzenia w dysk akrecyjny, otaczający czarną dziurę, a to powoduje krótkotrwały rozbłysk nazwany ASASSN-14ko. Proces obserwowany jest od 2014 r. Do tej pory zarejestrowano 17 takich "mrugnięć" co 114 dni. Eksperci dobrze przewidzieli, że rozbłyski w galaktyce nastąpią 17 maja, 7 września i 26 grudnia 2020 r. Dopiero teraz pochwalili się wynikami swoich obserwacji. Początkowo naukowcy myśleli, że to supernowa. Okazało się, że "mruga" pożerana przez czarną dziurę gwiazda. NASA ustaliła też, że gwiazda krąży wokół supermasywnej czarnej dziury o masie 78 mln mas Słońca. Najbliższe oderwanie części materii gwiazdy w postaci olśniewającego rozbłysku nastąpi w kwietniu 2021 r.

To prawdziwa sensacja z dalekich zakątków kosmosu. W odległości aż 13 mld lat świetlnych od Ziemi odkryto najstarszy i najbardziej odległy kwazar, w którego centrum znajduje się zasilająca go supermasywna czarna dziura. Niezwykłe odkrycie to efekt pracy międzynarodowego zespołu naukowców, którzy korzystali z sieci radioteleskopów ALMA w Chile. Odkryli oni kwazar o nazwie J0313-1806, który jest ponad 1000 razy jaśniejszy od Drogi Mlecznej, a jego masa to 1,6 mld mas słonecznych. Kwazar to forma aktywnej galaktyki, źródło promieniowania elektromagnetycznego o ogromnej mocy. Eksperci z Uniwersytetu w Arizonie twierdzą, że kwazar ten powstał w ciągu zaledwie 670 mln lat po Wielkim Wybuchu. Odkrycie daje nowy wgląd na to, jak czarna dziura może wpływać na galaktykę. Kolejne analizy pozwolą też lepiej poznać proces formowania się i wzrostu supermasywnych czarnych dziur we wczesnym Wszechświecie.

Pierwotne czarne dziury to hipotetyczne obiekty, które powstały niedługo po narodzinach naszego Wszechświata. Według badaczy ich odkrycie pozwoliłoby odpowiedzieć na wiele zagadek naszej fizyki: czym właściwie jest czarna materia, jak ciężkie pierwiastki są rozmieszczone w kosmosie i czy istnieją równoległe wymiary. Pierwotne czarne dziury są, teoretycznie, punktami, gdzie zakrzywiają się zasady fizyki. Dlatego wielu badaczy sądzi, że są to tunele do innych Wszechświatów. Niestety, dotychczas nie udało się natrafić na ślad takiego obiektu. Jednak badacze nie tracą nadziei. Eksperci z USA i Japonii mają nadzieję na odkrycie obecności pierwotnej czarnej dziury, między naszą galaktyką, a sąsiednią. Wykorzystują do tego gigantyczne teleskopy.

Zazwyczaj, naukowcy badający kosmos informują o zjawiskach dotyczących planet lub całych galaktyk. Rzadko mamy możliwość zobaczenia kosmosu w większej skali. Wszystko przez to, że nasze teleskopy do tej pory nie miały takich możliwości. Naukowcy przez lata opracowali jednak modele, które pokazywały, jak może wyglądać wszechświat w większej skali. Według najnowszych hipotez wszechświat ma przypominać gęstą sieć olbrzymich skupisk materii, które są połączone za pomocą przestrzeni wypełnionych gazem. Do niedawna była to tylko hipoteza. Naukowcy z Australian Square Kilometer Array Pathfinder (ASKAP) użyli specjalnego teleskopu, który, wykorzystując fale radiowe, buduje, dotychczas nam nieznany obraz wszechświata. Australijczycy współpracują bezpośrednio z niemieckimi naukowcami z Bonn i Hamburga, którzy obsługują z kolei teleskop eROSTIA. Instrument ten wykrył gorący gaz we włóknie sieci o długości 50 mln lat świetlnych. Dzięki pracy naukowców z dwóch odległych części świata udało się zobaczyć po raz pierwszy kosmos w skali, która dotychczas nie była dostępna człowiekowi.

Astronomowie z Cornell University przyjrzeli się "hałasom", jakie wydają planety, kiedy naładowane cząstki z ich macierzystych gwiazd uderzają w ich pola magnetyczne. Okazuje się, że "hałas", który wtedy wydają cząsteczki może pomóc w odkrywaniu tajemnic wszechświata. Im większe natężenie sygnału wydzielanego przez cząsteczki, tym bardziej prawdopodobne, że planeta ma silne pole magnetyczne, osłaniające je przed kosmicznym promieniowaniem. Eksperci odkryli, że w układzie Tau Bootis, zaledwie 51 lat świetlnych od Ziemi, znajduje się egzoplaneta, której pole magnetyczne spełnia to kryterium. Jednak astronomowie hamują entuzjazm. Odkrycie musi być zweryfikowane przez kolejne zespoły naukowców, gdyż może się okazać, że ten sygnał radiowy wyemitowała jedna z gwiazd układu Tau Bootis. Egzoplanety to planety znajdujące się w układzie planet, która krąży w wokół innej gwiazdy niż Słońce.

Księżyc jest nieustannym przedmiotem badań ludzi od tysiącleci. Już starożytni Grecy mieli na jego temat obszerną wiedzę. Nadal naukowcy nie są jednak pewni, w jaki sposób powstał naturalny satelita Ziemi. Jedną z hipotez postanowili zbadać naukowcy z Uniwersytetu w Durham. Za pomocą specjalnego komputera przygotowali symulację zderzenia planety wielkości Marsa z Ziemią, która miała wydarzyć się 4,5 miliarda lat temu. W trakcie kilku prób uzyskano różne wyniki symulacji, w zależności od dokładnej wielkości planety, a także jej rotacji względem własnej osi. W jednym wariancie zderzenie skutkowało powstaniem obiektu, który orbitował w pobliżu Ziemi. Miał on ok. 80 proc. masy Księżyca. W innej wersji symulacji planety zaledwie musnęły się, po czym doszło do gwałtownego oddalenia obu obiektów. Badacze twierdzą, że badanie nie przesądza o tym, czy Księżyc powstał wskutek zderzenia Ziemi z innym obiektem, choć chcą prowadzić dalsze badania w tym kierunku.

WASP-12b jest jedną z najciekawszych egzoplanet, jakie znamy w kosmosie. Teoretycznie planety tego typu nie powinny istnieć tak blisko gwiazd, wokół których krążą. Jednak kilkaset z nich naukowcy zidentyfikowali we wszechświecie. Na WASP-12b jest bardzo gorąco, ponieważ okrąża żółtego karła w odległości 1410 lat świetlnych, który jest nieco większy od naszego Słońca. Dzięki panującej na WASP-12b temperaturze, planeta świeci w podczerwieni,co według naukowców jest przyczyną pochłania 94 proc. całego światła, które na nią pada. Orbita egzoplanety planety WASP-12b rozkłada się szybciej, niż zaobserwowali to naukowcy. Naukowcy w 2017 roku szacowali, że WASP-12b zniknie za 3,25 mln lat. Nowe badania z przełomu 2019 i 2020 roku pokazują, że stanie się to za 2,9 mln lat.

Nowe badania planetologów z USA sugerują, że pod powierzchnią Marsa może znajdować się życie. Mars znajduje się około 1,5 raza dalej od Słońca, niż Ziemia. Oznacza to, że dociera do niego znacznie mniej promieni słonecznych, których ciepło jest niezbędne w procesie powstawania życia. Jednak eksperci są zgodni, że planeta miała w przeszłości atmosferę i wodę w stanie ciekłym na swojej powierzchni. Badacze twierdzą, że znaleźli odpowiedź na tę zagadkę. Według nich Mars miał w przeszłości bardzo dużą ilość ciepła pochodzącego ze swojego wnętrza. Ciepło geotermalne ogrzewało powierzchnię planety i mogło utrzymać na nim wodę w stanie ciekłym.

Galaktyka CQ4479 przeczy aktualny teoriom. Opiera się siłom ogromnej czarnej dziury i rodzi około 100 gwiazd wielkości Słońca rocznie. U podstaw CQ4479 leży specjalny rodzaj kwazara z aktywną czarną dziurą, pochłaniającą materię z odkrytej galaktyki. Kwazar jest rodzajem galaktyki, która w swoim centrum ma szczególnie aktywną czarną dziurę, wytwarzającą ogromne ilości energii. Dzięki czemu świeci bardzo jasnym światłem, przyćmiewając wszystko dookoła niego, a co za tym idzie, utrudniając obserwacje otaczającej galaktyki. Jeśli to niezwykle rzadkie zjawisko utrzyma się, to zarówno czarna dziura, jak i otaczające gwiazdy z odkrytej galaktyki potroją się, zanim skończą swój żywot. Pierwszoplanową rolę w odkryciu naukowców z NASA i Niemieckiego Centrum Kosmicznego odegrał specjalnie przygotowany samolot Boeing 747SP. Na jego pokładzie mieści się największe podniebne obserwatorium SOFIA. Dzięki niemu badacze w przyszłości będą mogli wyjaśnić jak powstały ogromne galaktyki we wszechświecie.

To już ostatni, najważniejszy etap misji księżycowej Chang’e 5. Chińska sonda jest tuż przed wykonaniem miękkiego lądowania na Księżycu. Wcześniej wystrzelony rakietą Long March 5 lądownik po 112 godzinach znalazł się na orbicie Księżyca. Jego zadaniem jest pobranie ok. 2 kg regolitu i skał z zachodniej półkuli Księżyca i powrót na Ziemię. Przed samym zejściem lądownik musiał oddzielić się od reszty maszyn - to właśnie się udało - podali naukowcy z CNSA. Już tylko godziny dzielą nas od lądowania maszyny na Księżycu. Lądownik zbierze próbki do badań i wróci na Ziemię w połowie grudnia. Chang’e 5 to pierwsza misja związana z dostarczeniem próbek gruntu Księżyca od czasu lotu radzieckiej Łuny 24 w 1976 r.

Astronomia to nauka, w której ciągle zachodzą jakieś zmiany i odkrycia. Dotyczy to nawet faktów, które od wielu lat uważane były za stałe i niezmienne. W 1985 Międzynarodowa Unia Astronomiczna określiła odległość do centrum naszej galaktyki, supermasywnej czarnej dziury, na 27,700 lat świetlnych. Jednak nowe dane z japońskiej sondy VERA podają, że ta odległość jest mniejsza i wynosi już 25,800 lat świetlnych. Większa jest również prędkość, z jaką Droga Mleczna porusza się w kosmosie: 227 km/s. Ziemskim teleskopom trudno jest określić dokładną odległość, co wpływa na zafałszowanie pomiarów. Astronomowie mają jednak nadzieję, że nowe fakty w sprawie położenia kosmicznego Ziemi zmienią nasz sposób poznawania naszej galaktyki.

Od starożytności ludzkość jest w stanie dostrzec czarne plamy na powierzchni Słońca. Współcześni astronomowie policzyli ich liczbę i odkryli, że zmienia się ona w regularnych cyklach. Co 11 lat gwiazda przechodzi przez cykl wysokiej i niskiej liczby plam słonecznych. Jednak przewidywanie gdzie i kiedy pojawi się konkretna plama, to już znacznie trudniejsza sztuka. Badacze z Global Oscillation Network Group obserwują jej powierzchnię nieustannie i rejestrują fale dźwiękowe, przemieszczające się przez wnętrze Słońca. Te fale powodują bowiem plamy. Ostatnie odkrycie tej grupy ekspertów przewidziało, że pod koniec listopada na Słońcu widoczna będzie duża plama. Intensywna obserwacja Słońca nie służy tylko zaspokojeniu ciekawości.

Kosmos kryje w sobie wiele tajemnic, których rozwiązanie może czasami zająć wiele lat. Tak było z sekretem Błękitnej Mgławicy. Obiekt ten odkryło NASA w 2004 roku, jako gwiazdę otoczoną dziwnym, niebieskim światłem. Przez 16 lat badacze głowili się, czym właściwie jest ten pierścień światła i skąd pochodzi. Wygląda na to, że tajemnica wreszcie została rozwiązana. Ustalono, że mgławica jest połączeniem dwóch gwiazd. Pierwsza, większa, wielkości naszego Słońca wchłonęła swojego mniejszego kuzyna, kiedy ten zaczął swój proces umierania. Ogromna chmura szczątków wystrzeliła w kosmos i uformowała się w kształt stożka. Jednak kąt pod którym obserwujemy mgławicę z Ziemi sprawia, że wygląda ona jak otoczona niebieskim pierścieniem.

Muzyka dla nauki. Delikatne i liryczne, zagrane na flecie poprzecznym – tak brzmią dzwonki nie z tego świata. To najnowsze dzieło naukowców NASA. Stworzyli oni muzyczną interpretacje danych wzorców pogodowych na Czerwonej Planecie. Eksperci wykorzystali superkomputer Pleiades do przekształcenia ruchów chmur na Czerwonej Planecie w dźwięk. Materiał poddano sonifikacji (zamianie danych kodu na dźwięk) w Ames Research Center w Kalifornii. Wzorce przełożono na nuty, które flecistka i muzykolog, dr Alyssa Schwartz z Fairmont State University, zagrała. Fragmenty dźwięków z Marsa zostały zsamplowane (umieszczone w innym utworze) i opublikowane przez NASA. Naukowcy agencji podzielili je na kilka krótkich dzwonków. Tak, by każdy mógł mieć na telefonie dzwonek prosto z Marsa.

Czarne dziury kryją przed nami mnóstwo tajemnic. Jednak co jakiś czas naukowcy dostarczają nam kolejnych porcji informacji na ich temat. Najnowsze obserwacje astronomów wykazały, że funkcjonowanie podwójnych czarnych dziur przypomina budowę atomu. Wokół czarnej dziury krążą cząsteczki grawitacyjne, niczym elektrony wokół jądra atomu. Jest to niezwykłe odkrycie, gdyż rzuca nowe światło na kierunek badań nad czarnymi dziurami. Czym są te cząsteczki grawitacyjne oraz co znajduje się w centrum czarnej dziury, jako jądro? Na tym planują skupić się naukowcy w swoich dalszych badaniach nad tym niezwykłym zjawiskiem w kosmosie.

Każdy dzisiaj wie, że Ziemia, Słońce i okoliczne planety powstały około 4,5 miliarda lat temu w wyniku zapadnięcia się gęstej chmury gazowej. Jednak przez wiele lat naukowcy sądzili, że sam proces nadania kształtu gwieździe i planetom musiał trwać co najmniej 2 miliony lat. Jednak kwestię tę chcieli rozstrzygnąć badacze z Lawrence Livermore National Laboratory w USA. Przyjrzeli się oni izotopom węgla z meteorytu, który uderzył w Meksyk w 1969 roku. Zawiera oni jedne z najstarszych ciał stałych znanych ludzkości. Analiza tych izotopów pozwoliła odkryć, że Układ Słoneczny powstał "błyskawicznie". Potrzebował na to jedynie 200 tysięcy lat. To mniej, niż czas istnienia ludzkości na Ziemi.

Szereg teleskopów uchwycił w maju błysk promieniowania gamma 5,5 mld lat świetlnych od Ziemi. Krótkie rozbłyski gamma powstają w wyniku zderzenia się dwóch gwiazd neutronowych - to blask kilonowej. Do tej pory najbardziej znana kilonowa to sygnał z 2017 r., określany jako GW 170817. Nowy błysk GRB 200522A był wyjątkowo jasny - aż 10 razy jaśniejszy niż klasyczne zderzenie gwiazd neutronowych. Emisja światła podczerwonego, którą odkryto za pomocą Teleskopu Hubble'a była w tym przypadku zbyt jasna. Naukowcy wiedzieli, że mają tu do czynienia z krótkim błyskiem gamma, a nie obserwowanym wcześniej zjawiskiem. Okazało się, że podczas zderzenia nie doszło do powstania czarnej dziury, a do narodzin magnetara. Magnetar to rodzaj gwiazdy neutronowej o bardzo silnym polu magnetycznym - 1000 razy większym, niż klasyczna gwiazda neutronowa. Magnetary są dość rzadkie - do tej pory na naszej Drodze Mlecznej potwierdzono tylko 24.

Naukowcy z NASA pod kierownictwem Murthyego Gudipatiego dokonali zaskakującego odkrycia na Europie. Dotychczas sądzono, że jedna ze stron księżyca Jowisza, jest pogrążona w zupełnej ciemności. Jednak jak się okazuje, ocean pod lodową powierzchnią Europy, świeci białym światłem z zielonymi lub niebieskimi odcieniami. Badacze z NASA uważają, że jest to spowodowanie bombardowaniem promieniowania, jakie dostaje z Jowisza. Ta nocna poświata lodu może dostarczyć dodatkowych informacji na temat składu powierzchni Europy. Pomoże to odpowiedzieć na pytanie, czy istnieją tam odpowiednie warunki do życia. Europa jest miejscem ogromnego oceanu i badając powierzchnię, eksperci mają nadzieję odkryć, czy w tych rozległych wodach kryje się życie.