wszechświat

Dzięki pracy łazika NASA Curiosity na Marsie odkryto węgiel, który może mieć trzy źródła pochodzenia – podają amerykańscy naukowcy z Pennsylvania State. Badacze twierdzą, że jednym z nich mogą być chemiczne ślady po starożytnym życiu na Marsie w postaci mikroorganizmów. Pozostałe dwa źródła pochodzenia węgla mogą dotyczyć przemieszczającej się chmury pyłu galaktycznego lub rozpadu dwutlenku węgla. Wszystkie trzy scenariusze uznano za "niekonwencjonalne" oraz zupełnie "niepodobne do procesów powszechnych na Ziemi". Łazik NASA Curiosity bada krater Gale na Marsie od 6 sierpnia 2012 r. W pobranych przez niego próbkach osadu z marsjańskich skał odkryto węgiel, który posiada dwa izotopy: węgiel-12 i węgiel-13. Niektóre z tych próbek okazały się być ubogie w izotop węgla-13. Mogło to być związane z rozpadem metanu pochodzącego z bakterii żyjących pod ziemią, który na powierzchni zostawał rozłożony przez promieniowanie ultrafioletowe. - Próbki ekstremalnie ubogie w węgiel-13 przypominają trochę próbki z Australii pobrane z osadów sprzed 2,7 mld lat – skomentował kierujący badaniami prof. Christopher House z Penn State. - Tamte próbki były skutkiem aktywności biologicznej, gdy metan został skonsumowany przez starożytne maty mikrobiologiczne. Niekoniecznie musimy to powiedzieć o Marsie, ponieważ jest to planeta, która mogła uformować się z innych materiałów i procesów niż Ziemia – dodał naukowiec. Węgiel w marsjańskich skałach może być więc dowodem śladów życia mikrobiologicznego na Czerwonej Planecie. To jednak wciąż jedna z trzech hipotez. Szczegółowe wyniki najnowszych badań zostały opublikowane w czasopiśmie "Proceedings of the National Academy of Sciences".

To może być drugi w historii potwierdzony egzoksiężyc, czyli naturalny satelita, który obraca się wokół planety pozasłonecznej. Badacze z Uniwersytetu Columbia w Nowym Jorku dokonali właśnie niezwykłego odkrycia. Amerykanie ujawnili tajemnicze ciało, które jest prawie trzy razy większe od Ziemi i krąży wokół planety podobnej rozmiarami do Jowisza i znajduje się poza naszym Układem Słonecznym. Udało się to dzięki danym z należącego do NASA teleskopu kosmicznego Kepler. Nowy superksiężyc krąży wokół planety o nazwie Kepler 1708b. Znajduje się 5,5 tys. lat świetlnych od Ziemi. Jego średnica wynosi 33 tys. km. Dla porównania średnica Ziemi to 12,5 tys. km. To drugi w historii przypadek istnienia egzoksiężyca. Wcześniejsze odkrycie miało miejsce cztery lata temu. Jednak do tej pory odkryty egzoksiężyc nie został oficjalnie uznany. Egzoksiężyce od lat fascynują wielu naukowców. Rozważa się istnienie różnych jego form. Na przykład podobnych do Ziemi gazowych olbrzymów, na powierzchni których mogłoby istnieć życie.

Międzynarodowy zespół naukowców z Uniwersytetu w Yale, Uniwersytetu w Miami i Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) uważają, że pierwotne czarne dziury powstały krótko po Wielkim Wybuchu, który dał początek Wszechświatowi. Ich analizy pokrywają się w znacznej mierze z teorią, którą ogłosił sławny astrofizyk Stephen Hawking jeszcze w latach 70. XX wieku. Według niego pierwsze czarne dziury powstały w chwili Wielkiego Wybuchu i w ciągu milionów lat rozrosły się do supermasywnych czarnych dziur. Nie wiadomo czy istnieją do dzisiaj, gdyż Wielki Wybuch miał miejsce ponad 13 miliardów lat temu, lecz według nowego modelu opracowanego przez naukowców, mogą nadal istnieć i ich obecność wiąże się z ciemną materią w kosmosie. Być może są one nawet wspomnianą materią. Ciemna materia jest niewidzialna, dlatego też nadano jej taką nazwę. Wiadomo, że istnieje, lecz do dzisiaj nie udało się określić jej właściwości. Jedna z teorii zakłada, że to właśnie ciemna materia podtrzymuje istnienie Wszechświata, jaki znamy. Fakt, że znajduje się ona wszędzie, sprawia, że być może skupienie jej masy jest tak duże i emituje ona tak silną grawitację, że znany nam Wszechświat ''trzyma się w ryzach'' i nie rozpada się. Wpływ na to mogą mieć właśnie pierwotne czarne dziury. Naukowcy planują się dowiedzieć więcej na ich temat dzięki teleskopowi Webba, który posiada nowoczesną technologię obserwacji na podczerwień. Pozwoli to zajrzeć głęboko w przestrzeń kosmiczną i wychwycić szczegółowe zmiany, które się w nim dokonały przez miliardy lat. – Jeśli pierwsze galaktyki i gwiazdy powstały, gdy Wszechświat był nieprzezroczysty, teleskop Webba powinien dostrzec ślady pierwotnych czarnych dziur – powiedział Günther Hasinger, astronom z Europejskiej Agencji Kosmicznej i szef jej zespołu naukowców.

Tajemniczy obiekt, który przetrwał bliskie spotkanie z supermasywną czarną dziurą właśnie został zdemaskowany. Mowa o G2, gazowym obłoku, który odkryto w 2011 r. Trzy lata później G2 przemknął obok Sgr A* - supermasywnej czarnej dziury w sercu Drogi Mlecznej. W momencie zbliżenia obiekt rozciągnął się, ale później nienaruszony powrócił do swojego zwartego kształtu. Nie został przy tym rozerwany ani wchłonięty. To zaskoczyło naukowców, którzy przez lata zastanawiali się, czym jest obiekt G2. Niemieccy badacze z Uniwersytetu w Kolonii właśnie ustalili, że to trzy młode gwiazdy otoczone gęstą chmurą gazu i pyłu. Ich wiek oszacowano na milion lat. W astrofizyce to bardzo młody wiek, jak na gwiazdy – dla porównania Słońce ma 4,6 mld lat. Badacze ustalili najpierw, że G2 jest bardzo gorącym obłokiem – bardziej, niż zwykłe mieszaniny pyłu i gazu. Źródło ciepła musiało pochodzić z samego obłoku, nie z zewnątrz. Temperatura i umiejętność powrotu do pierwotnego kształtu utwierdziły naukowców w przekonaniu, że wewnątrz kosmicznego pyłu i gazu znajdują się trzy pojedyncze gwiazdy. Dodatkowo najnowsze badania dostarczają naukowcom unikalnego wglądu w to, jak mogą działać czarne dziury. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie "The Astrophysical Journal".

25 sekund – zaledwie tyle potrzebuje pewien biały karzeł na wykonanie pełnego obrotu wokół własnej osi. Dla porównania Ziemi zajmuje to 24 godziny, a Słońcu 25-31dni. Obiekt J0240+1952 został właśnie okrzykniętym najszybciej wirującym białym karłem. Jego tempo rotacji to najnowszy rekord. Za niezwykłym odkryciem stoją astrofizycy z Uniwersytetu Warwick w Wielkiej Brytanii. Wykazali oni, że badana gwiazda kręci się ok. 20 proc. szybciej od najszybszego dotąd znanego wirującego białego karła, którego pełny obrót wokół własnej osi trwał 29 sekund. J0240+1952 znajduje się w odległości 2,15 tys. lat świetlnych od nas. Jej rozmiar jest porównywalny do Ziemi, ale masa jest już co najmniej 200 tys. razy większa. Ten wirujący biały karzeł pobiera plazmę z gwiazdy obok. Jednak pole magnetyczne działa jak bariera i wyrzuca ją z prędkością do nawet 3 tys. km/s. Niewielka ilość plazmy opada na gwiazdę, co pozwoliło badaczom zmierzyć tempo jej rotacji. To właśnie plazma nieustannie rozpędza J0240+1952. - Rotacja tej gwiazdy jest tak szybka, że biały karzeł musi mieć ponadprzeciętną masę, by pozostać razem i nie zostać rozerwanym – tłumaczyła w opracowaniu główna autorka badań Ingrid Pelisoli z Uniwersytetu Warwick. "J0240+1952 wykona kilka już obrotów w czasie, jaki ludzie poświęcają na czytanie o niej. To naprawdę niesamowite" – dodała astrofizyczka. Biały karzeł jest emitującym promieniowanie obiektem, pozostałością po małej lub średniej masie gwieździe, w której ustały reakcje jądrowe. Wyniki najnowszych badań opublikowano w "Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters".

W piątek (12 listopada) kometa 67P przeleciała ok. 6 milionów kilometrów od Ziemi. Jest to 160 razy większa odległość od tej, w jakiej znajduje się Księżyc względem naszej planety. To pierwszy odnotowany raz w historii, kiedy kosmiczna skała znalazła tak blisko Ziemi. Obiekt znany również pod nazwą Czuriumow-Gierasimienko (od nazwisk jego odkrywców) został namierzony w 1969 roku. 67P stała się w 2014 roku celem misji Europejskiej Agencji Kosmicznej Rosetta i lądownika Philae. Jest to pierwsza kometa, która została przebadana przez wysłaną na nią sondy. Podczas badań kosmicznej śnieżnej kuli okazało się, że ma ona zaskakująco miękkie wnętrze. Astronomowie porównują je do pianki na kawie cappuccino. Misja ujawniła również, że na komecie znajdują się elementy budulcowe życia. Lód na 67P zawiera DNA, białko - glicynę i fosfor mineralny. Kolejnym zaskakującym odkryciem było istnienie zorzy polarnej wokół tej orbitującej kuli lodu i pyłu. Według astronomów kometa znalazła się tak blisko, że była możliwa do dojrzenia poprzez dobre domowe teleskopy. Kolejny raz 67P tak blisko Ziemi ma się znaleźć dopiero w 2214 roku.

Naukowcy z Uniwersytetu Illinois przedstawili najnowszą analizę badań, z której wynika, że woda pojawiła się we Wszechświecie szybko po jego powstaniu. Badacze przypatrzyli się parze najstarszych znanych nam galaktyk, które są w trakcie łączenia się jedną zbiorczą, znaną jako SPT0311-58. Według naukowców woda była obecna we Wszechświecie 780 milionów lat po Wielkim Wybuchu – kiedy Wszechświat miał zaledwie 5 procent swojego obecnego wieku. - Korzystając z wysokiej rozdzielczości obserwacji ALMA gazu molekularnego w parze galaktyk znanych pod wspólną nazwą SPT0311-58, wykryliśmy zarówno cząsteczki wody, jak i tlenku węgla w większej z dwóch galaktyk” – przekazał w rozmowie z The Astrophysical Journal astronom Sreevani Jarugula z Uniwersytetu Illinois. Zlokalizowanie tej wody na tak wczesnym etapie historii Wszechświata może pomóc naukowcom lepiej zrozumieć pochodzenie i ewolucję elementów niezębnych do życia we Wszechświecie. Jarugula zaznaczył, że te badania to dopiero początek. Zespół planuje dalsze analizy podobnych galaktyk, które mogą przyczynić się do lepszego zrozumienia tego, jak powstał i ewoluował Wszechświat.

We wtorek (12 października) Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO) opublikowało najnowsze zdjęcia, które bardzo wyraźnie pokazują 42 asteroidy w Układzie Słonecznym. Międzynarodowy zespół badaczy, w skład którego wchodzą naukowcy z Polski, przedstawił wyniki analiz kosmicznych skał na łamach magazynu "Astronomy & Astrophysics". Badania zostały przeprowadzone na podstawie zdjęć wykonanych przez teleskop VLT w Chile. Ujęcia pokazują największe asteroidy w pasie pomiędzy orbitami Jowisza i Marsa. Wyjątkowe ostre zdjęcia pozwoliły na lepsze rozpoznanie kształtów oraz określenie gęstości ciał niebieskich. Asteroidy wyraźnie dzielą się na te bardzo symetryczne, zbliżone do koła, jak największa z planetoid Ceres oraz na te o wydłużonej strukturze, jak słynna Kleopatra (znana jako "Psia kość"). Naukowcy zauważyli różnice w gęstościach kosmicznych skał. W tym aspekcie część planetoid można porównać do diamentów, a resztę do węgla. Według ustaleń, Ceres ma 940 km średnicy. To ciało niebieskie jest uznawane już za planetę karłowatą. Kolejna co do wielkości planetoidą jest Westa, której średnica sięga 520 km. Najmniejsze asteroidy zarejestrowane w pasie to Ausonia i Urania (ok. 90 km). Tak ekstremalne różnice asteroid w jedynym pasie mogą świadczyć o tym, że powstały w zupełnie innych miejscach. - Tak ogromną różnorodność w ich składzie można zrozumieć tylko wtedy, gdy ciała pochodzą z różnych regionów Układu Słonecznego - tłumaczy magazynowi współautor badań Josef Hanuš z Uniwersytetu Karola w Pradze. Oznacza, to, że mniejsze asteroidy mogły dokonać migracji. ESO planuje do dalszych zdjęć wykorzystać Ekstremalnie Wielki Teleskop, którego ukończenie budowy planowane jest na 2025 rok.

Niezwykłe ujęcia z Kosmicznego Teleskopu Hubble’a, ukazane przez ESA (Europejską Agencję Kosmiczną) pokazuje dwie galaktyki, które są ze sobą silnie powiązane. Połączyły się one ze sobą na skutek przyciągania grawitacyjnego. Są oddalone o 100 milionów lat świetlnych od Ziemi. Galaktyki NGC 5953 i NGC 5954 zdarzyły się ze sobą, tworząc jeden masywny obiekt o nazwie Arp 91. Podczas tego rodzaju połączenia się konstelacji rezultat może być destrukcyjny dla jednej z nich. Mogą się też one połączyć w jedność, tworząc nową i większą galaktykę. - Arp 91 stanowi szczególnie żywy przykład interakcji galaktycznej. NGC 5954 jest wyraźnie ciągnięta w kierunku NGC 5953. Wygląda na to, że rozciąga się jedno ramię spiralne w dół – poinformowało ESA. Ujęcie pokazuje dolną galaktykę NGC 5953, która kształtem zbliżona jest do okręgu oraz górną NGC 5954, przypominającą elipsę. Obie galaktyki są spiralne i do siebie podobne. Ich odmienny wygląd na zdjęciu jest wynikiem ich ułożenia się względem Ziemi. Według naukowców, takie oddziaływania grawitacyjne między galaktykami są powszechne i stanowią ważną część "kosmicznej ewolucji". Tego typu zdarzenia są bardzo rozciągnięte w czasie, mogą trwać nawet setki milionów lat.

Najnowsze badania z Southwest Research Institute w Teksasie sugerują, że gazy otaczające Plutona znikają, zamieniając się w lód. Według naukowców, jest to spowodowane oddaleniem się planety karłowatej od Słońca. Atmosfera Plutona składa się głównie z azotu, z domieszkami metanu i tlenku węgla. Według przeprowadzonych badań, kiedy temperatura na powierzchni spada, azot ponownie zamarza, co powoduje zanik atmosfery. Planeta karłowata potrzebuje obecnie 248 ziemskich lat, by okrążyć Słońce. Ta odległość jednak rośnie, pozostawiając ciało niebieskie z mniejszą ilością światła słonecznego i niższymi temperaturami. W ostatnich latach astronomowie byli w stanie ustalić, że na Plutonie znajdują się pokryte śniegiem góry, a pod jego powierzchnią płynne oceany. Te dwa odkrycia, mogą stanowić podstawę do uzyskania większej ilości informacji na temat tego, jak działa atmosfera planety karłowatej. Największym znanym lodowcem azotowym jest Sputnik Planitia, który jest zachodnią częścią obszaru Tombaugh Regio, widocznego na powierzchni Plutona.

Jest tak ogromna, że początkowo mylono ją z planetą karłowatą. Kometa C/2014 UN271, inaczej kometa Bernardinelli-Bernstein, pędzi w kierunku Układu Słonecznego. To największy tego typu obiekt. Naukowcy uspokajają - nie ma powodów do obaw, bo kometa nie zagraża Ziemi. Zbliży się do Słońca maksymalnie do orbity Saturna. Swoją nazwę kometa zawdzięcza badaczom z Pensylwanii, którzy odkryli ją w 2014 r. Oszacowali wtedy, że może ona mieć nawet 200 km szerokości. Teraz eksperci z Uniwersytetu Pensylwanii opublikowali wyniki najnowszych badań. Ustalili, że średnica komety to 155 km. To oznacza, że jest aż dziesięciokrotnie większa od odkrytej w 1997 r. rekordzistki - tzw. Wielkiej Komety (Hale-Bopp). Mimo swoich rozmiarów obiekt nie będzie widoczny gołym okiem. Naukowcy wykorzystają do jej badań teleskopy. Mają nadzieję, że obiekt pomoże uzyskać więcej informacji o wczesnym Układzie Słonecznym i jego odległych zakątkach. Lodowe skały z odległych obrzeży układu planetarnego są często mało zmienione od czasu powstania, czyli ok. 4,5 mld lat temu. Kometa Bernardinelli-Bernstein najbliżej Słońca znajdzie się w 2031 r. Osiągnie wówczas odległość 10,97 jednostek astronomicznych. Dla porównania w przypadku orbity Saturna to 9,5 jednostki astronomicznej. Wyniki najnowszych badań przedstawiono w "The Astrophysical Journal Letters".

Nowe analizy zdjęcia pierścienia Einsteina pozwoliły badaczom z Hiszpanii i USA odkryć coś zaskakującego – widok odległej i starej galaktyki. Pierścień Einsteina to rodzaj obrazu obiektu, który powstał w wyniku soczewkowania grawitacyjnego. To przykład optycznych zniekształceń grawitacji. Światło widoczne w teleskopie jest tu powiększone, jaśniejsze i zniekształcone. Zjawisko przewidział i opisał ponad 100 lat temu Albert Einstein. Teraz mamy tego niezbite dowody. Niezwykłą fotografię pierścieni Kosmiczny Teleskop Hubble'a wykonał w grudniu 2020 r. Naukowcy analizowali fotografię i właśnie odkryli, że pierścień na zdjęciu zawiera widok galaktyki oddalonej od Układu Słonecznego aż o 9,4 mld lat świetlnych. Emitowane z niej światło pochodzi więc z okresu, kiedy Wszechświat miał zaledwie 4,4 mld lat. W ten sposób naukowcy otrzymali wgląd w okres, w którym rodziło się wiele gwiazd. Na zdjęciu pierścieni zarejestrowano obiekt GAL-CLUS-022058s. To stopiony pierścień, którego źródłem jest wspomniana galaktyka. Widać ją na czterech zniekształconych obrazach. Galaktyka jest powiększona przez pole grawitacyjne aż 20-krotnie. Niezwykłe odkrycie pozwoli teraz lepiej poznać proces np. formowania się gwiazd w przeszłości, w odległych galaktykach. Wyniki badań opublikowano w "The Astrophysical Journal".

Lądownik NASA Mars InSight wykrył trzy najsilniejsze dotychczas zarejestrowane wstrząsy na Marsie. To jedno trzęsienie o sile 4,1 i dwa o 4,2 w skali Richtera. Analiza wciąż trwa, ale naukowcy są podekscytowani możliwością poznania czegoś nowego we wnętrzu Czerwonej Planety. Poprzedni rekord padł w 2019 roku, kiedy udało się zarejestrować wstrząsy sile 3,7 stopnia. - Po ponad dwóch latach Mars dał nam coś nowego - powiedział geofizyk planetarny Bruce Banerdt z NASA Jet Propulsion Laboratory. Lądownik InSight, stoi nieruchomo na powierzchni Marsa od 2018 roku. Posiada oprzyrządowanie przygotowane do wykrywania dudnienia i burczenia wnętrza planety. Gdy doszło do wykrycia trzęsień ziemi w 2019 roku, była to rewolucja. Mars wcześniej był postrzegany za geologicznie martwy. Teraz badacze z NASA wiedzą na pewno, że we wnętrzu dzieje się wystarczająco dużo, aby dochodziło do drżeń. Dane dotyczące trzęsień pozwalają planetologom mapować wnętrze Marsa. Kiedy fale akustyczne odbijają się od wnętrza planety i rozchodzą się w materiałach o różnej gęstości, powstałe sygnały można odkodować, aby ustalić, czym i gdzie są te materiały. W ten sposób mapujemy również wnętrze Ziemi. Władnie tak naukowcy na początku tego roku ustalili, że Mars ma większe niż oczekiwano płynne jądro o niskiej gęstości. Badacze z NASA przyglądają się teraz poważnie potężnemu systemu kanionów Valles Marineris, który wykazywał oznaki aktywności wulkanicznej w przeszłości.

Australijscy naukowcy zarejestrowali tajemnicze sygnały. Według badaczy, jest to przełomowe odkrycie dla astronomii. Zespół naukowców z Uniwersytet Australii Zachodniej oraz Centrum Doskonałości Fizyki Cząstek Ciemnej Materii zbudował wykrywacz fal grawitacyjnych, który to właśnie odebrał nieznane sygnały. Urządzenie wykorzystuje kwarc do przechwytywania fal grawitacyjnych o wysokiej częstotliwości. - Nowy detektor jest czuły i daje nam wyniki, ale teraz musimy dokładnie określić, co te wyniki oznaczają - podkreśla prof. Michael Tobar. W ciągu 153 dni działania zarejestrowano dwa zdarzenia. Według badaczy, mogą to być fale o wysokiej częstotliwości, które wytworzyła pierwotna czarna dziura lub chmura cząstek czarnej materii. - Eksperyment jest jednym z dwóch obecnie aktywnych na świecie, które zajmują się poszukiwaniem fal grawitacyjnych o wysokiej częstotliwości – dodaje członek zespołu badawczego William Campbell. Astronomowie już zacierają ręce, ponieważ rozwój tej technologii da wgląd w nowy obszar astronomii fal grawitacyjnych. Projekt australijskiego wykrywacza powstał w 2014 roku. Naukowcy obecnie testują urządzenie. Warto dodać, że fale grawitacyjne zostały przewidziane przez Alberta Einsteina. Według niego, ruch obiektów astronomicznych może powodować fale krzywizny czasoprzestrzeni, które będą falować przez Wszechświat. Można to porównać do fal powstałych w wyniku wrzucania kamieni do płaskiego stawu. Naukowiec wprawdzie zmarł w 1955 roku, a dopiero w 2015 roku po raz pierwszy wykryto sygnał fali grawitacyjnej.

Naukowcy od lat próbują uzyskać dowody istnienia życia na Marsie. Udokumentowano już przykłady pradawnych basenów jezior i dolin rzek. Często mówi się o podobieństwach między Ziemią a Marsem, ale jedna różnica między planetami wydaje się być kluczowa. To jej rozmiar. Średnica Marsa wynosi zaledwie 53 proc. średnicy Ziemi, a to uniemożliwiłoby Marsowi zatrzymanie lotnych substancji niezbędnych do życia (m.in. wody). Do takich wniosków właśnie doszli amerykańcy badacze. - Los Marsa był przesądzony od samego początku – podsumowuje najnowsze wyniki badań dr Kun Wang, adiunkt z Uniwersytetu Waszyngtońskiego w St. Louis. - Prawdopodobnie istnieje próg wymagań dotyczących wielkości planet skalistych, aby mogły zachować wystarczającą ilość wody dla życia i tektoniki płyt, o masie przekraczającej masę Marsa – dodaje. Jednym z niezbędnych czynników dla życia jest woda. Mars miał kiedyś wodę powierzchniową – jej dowody zachowały marsjańskie meteoryty, które dotarły na Ziemię. Dziś Mars jest zadymiony i suchy, a woda na jego powierzchni zamarznięta. Badacze postanowili zbadać stabilne izotopy potasu w meteorytach. Dzięki nim odkryli zależność między wielkością ciała a ilością danego izotopu potasu. Analizie poddano 20 marsjańskich meteorytów, których badania potwierdziły, że Mars utracił lotne substancje szybciej niż Ziemia i to w ciągu pierwszego miliarda lat od powstania. Zbyt mały Mars nie był w stanie utrzymać ciekłej wody. - Te meteoryty mają wiek wahający się od kilkuset milionów do 4 mld lat. Zapisały one historię ewolucji lotnej Marsa. Pomiary izotopów umiarkowanie lotnych pierwiastków (np. potasu), pozwoliły nam ustalić stopień wyczerpania substancji lotnych masywnych planet. Porównaliśmy to między różnymi ciałami Układu Słonecznego"– tłumaczy dr Kun Wang. Wyniki najnowszych badań mogą też pomóc w klasyfikacji egzoplanet, jako potencjalnie przyjaznych życiu. Podstawowym parametrem będzie ich rozmiar i masa. - Na podstawie rozmiaru i masy będziemy wiedzieli teraz, czy egzoplanet posiada warunki do życia. Pierwszorzędnym czynnikiem decydującym o retencji lotnej jest jej rozmiar – podsumowuje adiunkt z Uniwersytetu Waszyngtońskiego w St. Louis.

W czwartek (9 września) w czasopiśmie Astronomy & Astrophysics ukazały się opisy najnowszych badań związanych z obserwacjami asteroidy 216 Kleopatra. To ciało niebieskie stał się słynne w Internecie poprzez swój nietypowy kształt, który przypomina psią kość. Najnowsze zdjęcia zostały wykonane za pomocą Bardzo Dużego Teleskopu (VLT) Europejskiego Obserwatorium Południowego w Chile, rzucając nowe światło na popularną Kleopatrę. Dzięki ostrej wyrazistości obrazów naukowcy dowiedzieć się więcej o masie, kształcie i dwóch księżycach asteroidy. - Kleopatra jest naprawdę wyjątkowym ciałem w naszym Układzie Słonecznym – przekazał w oświadczeniu główny autor badania kształtu Franck Marchis. Wielkość "kosmicznej psiej kości" określono na ok. 269 kilometrów długości. Drugie z badań skupiło się na tym w jaki sposób dwa księżyce, AlexHelios i CleoSelene, krążą wokół asteroidy. Okazało się, że wszystkie wcześniejsze założenia były błędne. - Jeśli orbity księżyców były nieprawidłowe, wszystko było nie tak, łącznie z masą Kleopatry- mówi magazynowi Miroslav Brož z Uniwersytetu Karola w Czechach. Naukowcom udało się obliczyć masę asteroidy, która jest o 35 proc. mniejsza, niż wcześniej szacowano. Oznacza to, że Kleopatra ma strukturę "stosu gruzu”, a między skałami znajdują się luki. Ekstremalnie Duży Teleskop Europejskiego Obserwatorium Południowego (ELT), który ma rozpocząć obserwacje w 2027 roku, może dostarczyć jeszcze więcej szczegółów na temat tej nietypowej asteroidy.

To może być kosmiczna sensacja. Chińscy astronomowie z Uniwersytetu Nankińskiego odkryli nowe, ogromne włókno gazu i pyłu na zewnętrznej stronie naszej galaktyki. Tajemniczą strukturę nazwano "Cattail" ("Koci Ogon"). Obiekt nie został jeszcze w pełni zmapowany, ale naukowcy twierdzą, że może być to nieznane dotąd ramię spiralne naszej Drogi Mlecznej. Droga Mleczna jest galaktyką spiralną o czterech znanych ramionach, które są domem dla formujących się w nich gwiazd. Do odkrycia być może nowego ramienia wykorzystano radioteleskop Five-hundred-meter Aperture Spherical radio Telescope (FAST). Prowadzono nim, w prowincji Guizhou w Chinach, badania poszukiwania obłoków gazu zawierających wodór. W ten sposób zauważono gigantyczne włókno gazowe na krańcach galaktyki. Uznano, że jest najbardziej odległym, jakie kiedykolwiek zaobserwowano. Obserwacje FAST zestawione z danymi z teleskopów w Niemczech i Australii pozwoliły stworzyć niepełną mapę obiektu. "Cattail" znajduje się na obrzeżach Drogi Mlecznej, ok. trzy razy dalej od centrum galaktyki, niż my. To dlatego wciąż jest tak dużą zagadką dla naukowców. Oszacowano, że tajemnicze ramię spiralne rozciąga się na blisko 3,6 tys. lat świetlnych, a jego odległość od Ziemi wynosi ok. 68 tys. lat świetlnych. "Cattail" może być samodzielnym włóknem gazowym, może też owijać się lub łączyć z główną częścią Drogi Mlecznej. Eksperci nie wykluczają, że może to być także jedna z gałęzi czterech znanych ramion głównych. Szczegółowe wyniki dotychczasowych badań opisano w The Astrophysical Journal Letters.

Naukowcy z Caltech przyjrzeli się strukturze wnętrza Saturna. Wyniki ich badań są zdumiewające. Odkrycie sugeruje, że jądro gazowego olbrzyma nie jest twardą skalną kulą – jak wskazywały wcześniejsze teorie. Wnętrze planety przypomina bardziej zupę lodu, skał i metalicznych płynów tzw. rozmyte jądro. Jak podkreśla Christopher Mankovich główny autor badań, rozmyty rdzeń planety jest jak szlam. To nic innego jak gaz wodorowy i helowy, które stopniowo mieszają się z coraz większą ilością lodu i skał. Wyniki analiz wskazują, iż rdzeń zajmuje 60 proc. średnicy Saturna - czyni go to znacznie większym, niż szacowano dotychczas. Jądro szóstej planety Układu Słonecznego jest 55 razy masywniejsze niż Ziemia. Jak dodaje współautor badań Jim Fuller, po raz pierwszy byliśmy w stanie zbadać sejsmicznie strukturę gazowego olbrzyma. Naukowcy wykorzystali pierścienie Saturna jako gigantyczny sejsmograf do pomiaru oscylacji wnętrza planety. W badaniach wykorzystano dane z sondy Cassini, którą NASA wysłało w kosmos w 1997 roku. Przez 13 lat bezzałogowy statek kosmiczny zbierał dane o gazowym olbrzymie. Cassini uległa zniszczeniu 15 września 2017 roku w atmosferze Saturna. Ciekawostką jest fakt, że podobnych dowodów na temat innego gazowego olbrzyma Jowisza, dostarczyła misja NASA Juno. Wyniki obu badań się pokrywają.

JAXA (Japońska Agencja Eksploracji Kosmicznej) podzieliła się wyjątkowym odkryciem. Naukowcy znaleźli dwa ogromne obiekty w pasie asteroid między Marsem a Jowiszem. Według ekspertów, nie powinno ich tam być. To dlatego, że wspomniany pas składa się zazwyczaj z "niebieskich szczątków", a 203 Pompeja i 269 Justitia (jak je nazwano), mają czerwoną barwę. Ta cecha oznacza, że skały zawierają najprawdopodobniej "złożoną materię organiczną" – jak np.: węgiel lub metan, więc musiały powstać w zupełnie innym miejscu, między Jowiszem a Neptunem, wśród obiektów transneptunowych. - Aby mieć te substancje organiczne, początkowo potrzebny jest lód na powierzchni. Musiały więc powstać w bardzo zimnym środowisku. Następnie promieniowanie słoneczne stworzyło te złożone związki organiczne – skomentował astronom Michaël Marsset z MIT ( Massachusetts Institute of Technology) w rozmowie z "New York Times". JAXA uważa się, że 203 Pompeja i 269 Justitia trafiły do pasa w wyniku chaosu wczesnego Układu Słonecznego. Ruch masywnych planet, takich jak Jowisz, miał spowodować, że pola grawitacyjne stały się nieskoordynowane. Ta ogromna siła gazowych gigantów mogła doprowadzić do wysłania skał w zupełnie inne miejsce. Odkrycie może być znaczące dla tak zwanego "modelu nicejskiego", który mówi o migracji największych planet. Teoria ta zakłada, że na początku istnienia Układu Słonecznego Jowisz mógł znajdować się tak blisko Słońca, jak dzisiaj Mars. Hal Levison, planetolog z Southwest Research Institute w Kolorado, w rozmowie z "New York Times" przedstawił nieco inny punkt widzenia. Jego zdaniem planetoidy powinny stać się mniej czerwone w miarę zbliżania się do Słońca i nie jest do końca pewne, dlaczego asteroidy przybrały tę barwę. Zdaniem eksperta, odkrycie tego sekretu może odpowiedzieć na pytanie, w jaki sposób skały stały się częścią pasa. Pompeja ma około 110 kilometrów szerokości, a Justitia ma średnicę 55 kilometrów. Szacuje się, że pas planetoid zawiera od 1,1 do 1,9 miliona asteroid o średnicy większej niż jeden kilometr, a miliony asteroid jeszcze mniejszych.

Kosmiczna sensacja. Astronomowie odkryli dysk wokół gigantycznej egzoplanety przypominającej Jowisza. Chodzi o planetę PDS 70c spoza Układu Słonecznego. Jest tak młoda, że wciąż tworzy się wokół niej dysk protoplanetarny, a z niego uformują się księżyce. To przełomowe odkrycie, bo pierwszy raz naukowcy mogą obserwować, jak powstają księżyce w młodych układach gwiezdnych. Ich obserwacja może dużo podpowiedzieć o historii tworzenia się samego satelity Ziemi. Za obserwacją narodzin księżyców otaczających egoplanetę stoją francuscy badacze z Uniwersytetu w Grenoble. Planeta, nazwana PDS 70c, znajduje się na orbicie wokół bardzo młodej, liczącej 5,4 miliona lat gwiazdy PDS 70. Odległość od Ziemi egzoplanety wynosi 370 lat świetlnych od Ziemi. W tym regionie wciąż formują się księżyce i nowe planety. Dookoła PDS 70c krąży taka ilość gruzu, pyłu i odłamków, że wystarczy do stworzenia do trzech księżyców wielkości Ziemi. Sama egzoplaneta jest dwa razy większa od Jowisza i potrzebuje 227 lat, aby zakończyć pojedynczą orbitę wokół swojej gwiazdy, nabywając w tym czasie dysk okołoplanetarny, w którym mogą powstawać właśnie kolejne księżyce. Odkrycia dokonano m.in. dzięki urządzeniom w obserwatorium ALMA w Chile. W trakcie analiz ujawniono, że tworzący się wokół planety dysk protoplanetarny ma średnicę ok. 150 mln km – to mniej więcej tyle, ile wynosi odległość Ziemi od Słońca. Do tej pory odkryto ponad 4 tys. egzoplanet. Wszystkie w dojrzałych systemach, w których dyski protoplanetarne zdążyły już zniknąć.

Niedługo po północy 6 lipca Ziemia znajdzie się najdalej od Słońca. Aphelium zdarza się każdego roku, bowiem orbita naszej planety nie jest okrągła, lecz eliptyczna. – Jest to trochę przeciwne naszym zmysłom, bo mamy teraz bardzo ciepło, mamy lato na półkuli północnej. Wydawałoby się, że ta odległość ma jakieś znaczenie. W rzeczywistości nie ma. Ta różnica jest na tyle mała, że zmiana ilości światła i ciepła ze Słońca jest bardzo mała – mówi dr Kamil Deresz z Centrum Nauki Kopernik.

To pierwsza taka mapa granic Układu Słonecznego. Udało się określić kształt przestrzeni międzygwiezdnej - heliosfery, czyli obszaru wokół Słońca i granicy oddziaływania wiatru słonecznego. Tworzy ona tzw. bąbel wyrzucanej przez Słońce materii w otaczającym ośrodku międzygwiazdowym. Heliosfera zawiera w sobie Słońce, wszystkie planety i większość małych ciał Układu Słonecznego. Jej trójwymiarową mapę stworzyli astronomowie z Los Alamos National Laboratory. Wykorzystano tu dane z satelity NASA Interstellar Boundary Explorer (IBEX) i obserwatorium, które mierzy cząstki wyrzucane z heliosfery. W ten sposób określono też heliopauzę, która jest krawędzią granicy heliosfery i ustalono jej kształt - jest podobny do komety lub bańki. W 2015 r. eksperci z University of Maryland sugerowali, że heliosfera ma kształt popularnego rogalika - croissanta. Do analizy i stworzenia trójwymiarowej mapy wykorzystano dane z pełnego cyklu słonecznego od 2009 do 2019 r. Na wysokich szerokościach geograficznych heliopauza rozciąga się do 150 do 175 jednostek astronomicznych. Jej kształt jest tam bardziej kulisty i zupełnie niezgodny z wcześniejszym modelem rogalika. Misja IBEX wciąż trwa i będzie kontynuowana co najmniej do 2025 r. Zespół ma nadzieję, że sonda dostarczy więcej danych, które pomogą doprecyzować kształt heliopauzy i heliosfery. Odkrycie ma pomóc lepiej zrozumieć środowisko Układu Słonecznego i jego interakcje z przestrzenią międzygwiezdną. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie The Astrophysical Journal Supplement Series.

Astronomowie z Instytutu Nielsa Bohra na Uniwersytecie w Kopenhadze w Danii dokonali przełomowego odkrycia, które rzuca nowe światło na proces powstania wszechświata. Ustalili oni, co stało się w pierwszej milisekundzie Wielkiego Wybuchu, który miał miejsce 14 miliardów lat temu. Główny autor badań prof. You Zhou ujawnił, że za powstanie kosmicznych obiektów odpowiada plazma kwarkowo-gluonowa. Materia ta w chwili wybuchu uległa rozpadowi na kwarki i gluony. Te pierwsze wówczas łącząc się ze sobą, zaczęły tworzyć hadrony. Hadrony z kolei, po połączeniu z trzema kolejnymi kwarkami utworzyły znane nam protony. To dało początek tworzeniu się obiektów we wszechświecie. Naukowcy dalej będą pracowali nad zbadaniem początków gwiazd i innych obiektów kosmicznych. Pomóc w tym może tworzony przez NASA specjalny teleskop SPHEREx.

Astronomowie z Ohio State University dokonali sensacyjnego odkrycia. 1500 lat świetlnych od Ziemi, w Gwiazdozbiorze Jednorożca, zaobserwowali małą czarną dziurę o masie zaledwie trzech Słońc. To pierwsze takie odkrycie w historii – nigdy wcześniej nie udało się odkryć czarnej dziury o tak małej masie, a do tego znajdującej się tak blisko naszej planety. Badacze odkryli napęczniałego czerwonego olbrzyma, który zbliża się do końca swojego życia. Obiekt ten był obserwowany przez różne instrumenty na przestrzeni lat, w tym przez All Sky Automated Survey i NASA Transiting Exoplanet Survey Satellite. Dr Tharindu Jayasinghe i jego zespół przeanalizowali ten duży zbiór danych i zauważyli coś interesującego: intensywność światła czerwonego olbrzyma okresowo zmienia się, co sugeruje, że inny obiekt szarpie gwiazdę i zmienia jej kształt. Zespół ustalił, że obiekt dokonujący szarpania to prawdopodobnie mała czarna dziura. - Tak jak grawitacja Księżyca zniekształca oceany Ziemi, powodując wybrzuszanie się mórz w kierunku i od Księżyca, powodując przypływy, tak czarna dziura zniekształca gwiazdę w kształt przypominający piłkę nożną z jedną osią dłuższą od drugiej – oświadczył współautor badania Todd Thompson, przewodniczący wydziału astronomii stanu Ohio. Znanych jest bardzo niewiele takich super lekkich czarnych dziur, ponieważ niezwykle trudno je znaleźć. Zdaniem Thompsona, wysiłki mające na celu znalezienie czarnych dziur o ekstremalnie małej masie znacznie wzrosły w ostatnich latach, więc wkrótce możemy dowiedzieć się znacznie więcej o tych tajemniczych obiektach. Wyniki badań zostały przekazane do publikacji w Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.

To może być brakujące ogniwo, którego szukano latami. Naukowcy z Uniwersytetu Monasha i Uniwersytetu z Melbourne odkryli rzadką czarną dziurę o średniej wielkości. Jej masa to ok. 55 tys. mas Słońca. Nowa czarna dziura może być więc brakującym ogniwem między małymi, a supermasywnymi czarnymi dziurami. Do tej pory większość odkrytych czarnych dziur ma od 100 do 100 tys. mas Słońca. Żadna nie znajdowała się dotąd równo w środku tego przedziału. Prof. Eric Thrane z Uniwersytetu Monasha twierdzi, że może to być starożytny relikt i pierwotna czarna dziura, która powstała przed uformowaniem pierwszych gwiazd. Nowy okaz ujawnił wybuch promieniowania gamma we wczesnym wszechświecie, ok. 8 mld lat świetlnych od nas. Naukowy uważają, że tylko w naszej galaktyce znajduje się jeszcze ponad 40 tys. takich pośrednich czarnych dziur.